Tải bản đầy đủ

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT GIAO

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC
HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, 2018


VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT GIAO

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC
HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI


Ngành: Chính trị học
Mã số: 8 31 02 01

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VŨ ANH TUẤN

HÀ NỘI, 2018


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
Chƣơng 1.MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI
VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC ........................................................... 8
1.1. Khái niệm văn hóa chính trị và đội ngũ cán bộ công chức ............................. 8
1.2. Các nhân tố cấu thành văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức 16
1.3. Chức năng của văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức ............20
Chƣơng 2.THỰC TRẠNG VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN
BỘ CÔNG CHỨC HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ........................24
2.1. Khái quát về huyện Ba Vì và những nhân tố tác động đến văn hóa chính trị
đối với cán bộ công chức huyện Ba Vì ................................................................24
2.2. Thực trạng văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì
..............................................................................................................................33
Chƣơng 3.PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO
VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC HUYỆN
BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỜI GIAN TỚI ..........................56
3.1. Những phương hướng cơ bản nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ
công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội .........................................................56
3.2. Những giải pháp chủ yếu nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ
công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội .........................................................60
KÊT LUẬN .........................................................................................................74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................... 75
PHỤ LỤC ............................................................................................................ 82


DANH MỤC TỪ VIẾT TĂT
CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNXH



Chủ nghĩa xã hội

HĐND

Hội đồng nhân dân

KT-XH

Kinh tế - xã hội

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1.Dân số huyện Ba Vì theo đơn vị hành chính năm 2015 .................. 29
Bảng 2.2. Kết quả khảo sát về tri thức và trình độ hiểu biết về chính trị đối với
đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì .......................................................... 34
Bảng 2.3. Kết quả khảo sát về niềm tin, sự thuyết phục về chính trị và lý
tưởng chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì ..................... 36
Bảng 2.4. Kết quả khảo sát, đánh giá về năng lực công tác của đội ngũ cán bộ
công chức huyện Ba Vì ................................................................................... 37
Bảng 2.5. Kết quả khảo sát, đánh giá về phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán
bộ công chức huyện Ba Vì .............................................................................. 38
Bảng 2.6. Kết quả khảo sát, đánh giá về kỹ năng làm việc của đội ngũ cán bộ
công chức huyện Ba Vì ................................................................................... 40
Bảng 2.7. Kết quả khảo sát về chức năng điều chỉnh, định hướng cho hành vi
và các quan hệ xã hội, nâng cao nhận thức, giáo dục chính trị của văn hóa
chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì ............................... 41
Bảng 2.8. Kết quả khảo sát về chức năng tổ chức hoạt động quản lý xã hội của
văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì .................. 43
Bảng 2.9. Kết quả khảo sát văn hóa chính trị về chức năng đánh giá và dự báo
đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì .............................................. 45


DANH MỤC BIỂU

Biểu 2.1. Sự thay đổi về tăng trưởng kinh tế huyện giai đoạn 2012 - 2016 ... 25
Biểu 2.2. Thu nhập bình quân đầu người huyện Ba Vì giai đoạn 2013 - 2017
.........................................................................................................................31


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bác Hồ đã dạy: “Công việc thành công hay thất bại là do cán bộ tốt
hay kém”, chính vì vậy“Cán bộ là gốc của mọi công việc”, [71]. Trong
Chiến lược cán bộ, Đảng ta cũng khẳng định “Cán bộ là nhân tố quyết định
sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước
và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng” [15]. Như vậy,
có thể thấy vai trò của cán bộ là hết sức quan trọng trong mọi thời đại, đặc
biệt là trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang chuyển sang thời kì phát
triển mới – đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Cùng với xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, chính trị, văn hóa, xã
hội thì yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ công chức ngày càng cao, đòi
hỏi họ phải có bản lĩnh chính trị, có năng lực chuyên môn, trong đó văn hóa
chính trị là yêu cầu không thể thiếu. Nó là yếu tố rất quan trọng quyết định
chất lượng và hiệu quả hoạt động chính trị đối với đội ngũ cán bộ, giúp cho
họ hoàn thành được sứ mệnh của mình đối với đất nước.
Hiện nay, cán bộ công chức huyện, xã là một bộ phận rất quan trọng
trong bộ máy Nhà nước ta. Do đó, việc nâng cao văn hóa chính trị cho đội
ngũ này là một yêu cầu tất yếu khách quan của thời đại. Văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức địa phương đóng vai trò ngày càng quan trọng,
chính vì thế phải được quan tâm nhiều hơn và không ngừng được bồi dưỡng,
đào tạo để hoàn thiện đội ngũ này. Cán bộ công chức địa phương vừa là tấm
gương, đồng thời cũng là những người tuyên truyền, phổ biến về văn hóa
chính trị đến mọi đối tượng.

1


Sau hơn 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới, trình độ văn hóa chính trị
đối với đội ngũ cán bộ công chức cấp huyện ở nước ta đã và đang không
ngừng được nâng cao. Từ việc nhận thức đúng đắn về văn hóa chính trị và
tầm quan trọng của nó mà đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình về văn hóa
chính trị ở trong bộ máy hành chính nhà nước cấp huyện. Chính những điển
hình này sẽ là nguồn cán bộ bổ sung quý báu cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ
chốt ở nước ta góp phần quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi mục tiêu đẩy
mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy đội ngũ cán bộ công chức ở cấp
quận, huyện của nước ta còn nhiều hạn chế về trình độ văn hoá chính trị,
khiến cho việc hội nhập về nguồn lực của nước ta còn hạn chế.Chính vì
những hạn chế trên mà có thể làm giảm sút nghiêm trọng lòng tin của nhân
dân vào sự lãnh đạo của Đảng, theo đó là làm nghèo đất nước.
Ba Vì là một huyện miền núi phía Tây, Hà Nội nhưng đang có những
bước phát triển mạnh mẽ về mọi mặt, đặc biệt là những kết quả đáng khích lệ
về xây dựng nông thôn mới. Ba Vì với nhiều truyền thuyết và sự tích, chứa
đựng nhiều giá trị văn hóa truyền thống của nước ta từ thời kỳ bắt đầu dựng
nước. Vì vậy, để tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy quá
trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa theo chủ trương, chính sách của Đảng,
Nhà nước, đồng thời tiếp tục hội nhập phát triển văn hóa, gìn giữ bản sắc văn
hóa địa phương, Ba Vì tiếp tục cần nâng cao văn hóa chính trị có đội ngũ cán
bộ công chức của huyện, đây là những người lãnh đạo được Đảng và nhân
dân giao phó.
Xuất phát từ những ý nghĩa trên, đồng thời với mong muốn đề xuất
được các giải pháp nhằm thúc đẩy chất lượng đội ngũ cán bộ công chức, tôi

2


đã lựa chọn đề tài: “Văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức
huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề văn hóa chính trị nói chung và văn hóa chính trị của dội ngũ
cán bộ công chức nói riêng có ý nghĩa đặc biệt và được nhiều học giả và các
nhà khoa học nghiên cứu tìm hiểu. Để nghiên cứu đề tài, tác giả tìm đọc các
công trình khoa học, đề tài nghiên cứu và các bài báo sau:
2.1. Các công trình tiêu biểu về văn hóa chính trị
Tác giả Phạm Ngọc Quang (1995) đã hệ thống hóa các vấn đề khái
niệm, cấu trúc, đặc điểm, chức năng của văn hóa chính trị, đồng thời tác giả
đã phân tích khái quát thực trạng văn hóa chính trị hiện nay ở nước ta trong
tác phẩm “Văn hóa chính trị và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở
nước ta hiện nay” [46].
Tác giả Nguyễn Hồng Phong (1998), đã đi sâu phân tích những nhân tố
ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển văn hóa chính trị ở Việt Nam với
cái nhìn khách quan nhất trong tác phẩm“Văn hóa chính trị Việt Nam truyền
thống và hiện đại” [44];
Tác giả Nguyễn Hoài Văn (1998), “Mấy suy nghĩ về văn hóa chính trị
Việt Nam trong lịch sử”, tạp chí Nghiên cứu lý luận số 3 [66]; Tác giả
Nguyễn Văn Vĩnh (2003), “Vai trò của văn hóa chính trị trong việc hình
thành phẩm chất và năng lực người lãnh đạo chính trị” [70], tác giả Lê Như
Hoa (2005) “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa chính trị”, Tạp chí Văn hóa
nghệ thuật số 09 [30].

3


2.2. Một số công trình tiêu biểu về cán bộ trong hệ thống chính trị
Từ cách tiếp cận các công trình tiêu biểu về văn hóa chính trị trực tiếp
hướng đến việc xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị,
có các công trình sau: Hồ Chí Minh (1974), “Vấn đề cán bộ”, Nxb Sự thật, Hà
Nội [39], Nguyễn Trọng Bảo (chủ biên, 1998), “Xây dựng đội ngũ cán bộ
lãnh đạo và đội ngũ cán bộ quản lý kinh doanh trong thời kỳ CNH, HĐH đất
nước”, Nxb Giáo dục, Hà Nội [11]; Nguyễn Phú Trọng (2003), “Luận cứ
khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội [59]; Hoàng Chí Bảo (Chủ biên, 2005), “Hệ thống chính trị ở cơ sở nông
thôn nước ta hiện nay” (sách tham khảo), Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội [9];
Nguyễn Văn Huyên (chủ biên, 2009), “Con người chính trị Việt Nam, truyền
thống và hiện đại”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội [34], Nguyễn Thị Hà, Lê
Văn Hòa (Đồng chủ biên, 2012), “Các kỹ năng cần thiết dành cho cán bộ
chính quyền cấp cơ sở”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [27]; Nguyễn Minh
Tuấn (2012), “Tiếp tục đổi mới đồng bộ công tác cán bộ thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [54].
2.3. Các công trình về văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công
chức các cấp trong hệ thống chính trị
Các công trình luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về văn hóa
CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ cán bộ chủ chốt các cấp trong hệ thống
chính trị như: Lâm Quốc Tuấn (2005), Nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ
lãnh đạo ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, Luận án tiến sĩ xây dựng Đảng,
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nghiên cứu văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ lãnh đạo trong hệ thống chính trị [55], Khăm Mặn Chăn
Thạ Lăng Sỹ (2004), “Văn hóa chính trị ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

4


trong giai đoạn hiện nay”, Luận án tiến sĩ, đây là luận án nghiên cứu nền văn
hóa chính trị ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào[53].
Trong những công trình này, các tác giả đã đưa ra được những nội dung
cơ bản và khá toàn diện về văn hóa chính trị, một số công trình đã nêu lên
được thực trạng và những giải pháp nhất định nhằm nâng cao văn hóa chính
trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chính trị ở nước ta. Đây là những tài liệu quý
giá, cần thiết cho việc nghiên cứu đề tài khoa học. Tuy nhiên, chưa có công
trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về vấn đề văn
hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ công chức ở địa phương, cụ thể là huyện Ba
Vì, thành phố Hà Nội. Vì thế, đề tài là sự kế thừa, bổ sung, tìm tòi và phát
triển hơn nữa những vấn đề liên quan đến việc nâng cao văn hóa chính trị cho
đội ngũ cán bộ công chức huyện, góp phần đưa nhận thức vấn đề này tới độ
sâu sắc cần thiết, đáp ứng được yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa ở nước ta hiện nay
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích:
Trên cơ sở những vấn đề lý luận về văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ huyện; luận văn phân tích thực trạng văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội, từ đó đưa ra một số
phương hướng và giải pháp chủ yếu tiếp tục nâng cao văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ: Để thực hiện mục đích nêu trên, luận văn sẽ tiến hành
thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Làm rõ những vấn đề lý luận về văn hóa chính trị góp phần nâng cao
nhận thực về văn hóa chính trị cho độ ngũ cán bộ công chức.

5


- Phân tích thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức
huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội; yêu cầu và những vấn đề đặt ra trong điều
kiện hiện nay.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm tập trung
nâng cao chất lượng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức huyện
Ba Vì, thành phố Hà Nội thời gian tới
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ công chức cấp huyện (tập trung nghiên cứu đội ngũ cán bộ công chức
huyện, đội ngũ cán bộ công chức xã, thị trấn trong các tổ chức của Đảng, Chính
quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở huyện Ba Vì).
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Đề tài nghiên cứu các vấn đề về văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
- Về thời gian: Các dữ liệu được phân tích từ năm 2013 đến năm2017.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí
Minh, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về văn hóa nói chung và văn hóa
chính trị nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Dựa trên phương pháp luận biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học
Mác-Lênin, luận văn triển khai nghiêm cứu bằng các phương pháp cụ thể:
Lịch sử - Logic; Phân tích và tổng hợp, Phỏng vấn, trò chuyện và quan sát;
Phân tích tài liệu, Điều tra xã hội học và tổng hợp thống kê.

6


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Hệ thống hóa lại các quan điểm về văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ, công chức ở nước ta. Ngoài ra, góp phần làm sâu sắc thêm vấn đề
nâng cao văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức cấp huyện ở
nước ta trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Đề tài có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên chuyên
ngành lý luận chính trị và những ai quan tâm tới vấn đề văn hóa chính trị nói
chung và văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ công chức nói riêng ở Việt
Nam.
Trong chừng mực có thể đưa ra những gợi ý gián tiếp cho việc nghiên
cứu và chỉ đạo công tác nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ công
chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.
7. Kết cấu của luận văn
Bên cạnh lời cam đoan, lời cảm ơn, mở đầu, tài liệu tham khảo, đề tài
luận văn tập trung phân tích các nội dung sau:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ công chức
Chương 2: Thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức
huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
Chương 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao văn hóa chính
trị cho đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội trong thời
gian tới.

7


Chƣơng 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ
ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC

1.1. Khái niệm văn hóa chính trị và đội ngũ cán bộ công chức
1.1.1. Cán bộ công chức
Từ điển Tiếng Việt đã phân tích khái niệm cán bộ, cụ thể: Những
người làm công tác trong cơ quan nhà nước có nghiệp vụ chuyên môn, làm
công tác có chức vụ trong một cơ quan, tổ chức, phân biệt với người
thường, không có chức vụ thì được gọi là cán bộ [42]
Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập kinh tế khu vực,
thế giới và yêu cầu cải cách, hoàn thiện hệ thống chính trị của nước ta thì
khái niệm cán bộ đang có sự phát triển, bổ sung nội hàm, phạm vi theo
hướng phù hợp nhất với thực tiễn và đặc thù công việc của nhóm đối tượng
này đang thực hiện. Theo đó, giới hạn khái niệm cán bộ không chỉ dừng lại
trong hệ thống chính trị, trong phạm vi tổ chức Đảng, chính quyền nhà
nước, mặt trận tổ quốc, đoàn thể như hiện nay.
Hiện nay, ở nước ta, khái niệm cán bộ được dùng với nhiều nghĩa
khác nhau: Trong các tổ chức Đảng và đoàn thể khái niệm cán bộ thường
được dùng với hai nghĩa: Một là,chỉ những người được bầu vào các cấp
lãnh đạo, chỉ huy từ cơ sở đến trung ương (cán bộ lãnh đạo), để phân biệt
với Đảng viên thường,đoàn viên, hội viên; Hai là, những người làm công
tác chuyên trách hưởng lương trong các tổ chức Đảng, đoàn thể.
Trong quân đội, là những người giữ cương vị chỉ huy từ tiểu đội
trưởng trở lên (cán bộ tiểu đội, trung đội, đại đội, cán bộ tiểu đoàn, trung

8


đoàn, sư đoàn...) hoặc là sĩ quan từ cấp úy trở lên. Trong hệ thống bộ máy
nhà nước, khái niệm cán bộ về cơ bản được hiểu trùng với khái niệm công
chức, chỉ những người làm việc trong cơ quan nhà nước thuộc ngành hành
chính, tư pháp, lập pháp, kinh tế, văn hóa xã hội...
Công chức là một khái niệm khá phổ biến trên thế giới, khái niệm
này dùng để chỉ những công dân của một quốc gia được tuyển dụng vào
công tác trong cơ quan nhà nước thường xuyên và lương của họ do ngân
sách nhà nước trả. Tuy nhiên khái niệm công chức mang tính lịch sử, nội
dung của nó phụ thuộc vào tính chất đặc thù của mỗi quốc gia cũng như
từng giai đoạn lịch sử của từng nước. Do đó, trong thực tế rất khó có một
khái niệm chung về công chức cho tất cả các quốc gia, thậm chí, ngay
trong một quốc gia, ở từng thời kì phát triển khác nhau, thuật ngữ này cũng
mang những nội dung khác nhau. Ở nước ta, công chức là khái niệm được
hình thành và phát triển dựa trên nền hành chính nhà nước. Ở thời điểm
hiện tại khái niệm công chức ở nước ta được quy định rõ ràng trong luật
công chức 2016. Nếu chiểu theo các văn bản quy phạm pháp luật mà đặc
biệt là luật cán bộ công chức 2008 thì cụm từ “cán bộ công chức hành
chính” được dùng ở đây chưa thật chính xác, bởi lẽ trong luật có ghi và
phân biệt rõ “cán bộ” và “công chức” là hai khái niệm riêng biệt vì vậy
chúng không thể kết hợp được với nhau như khái niệm trên đã nêu ra.
Tuy nhiên, từ lâu nay khái niệm cán bộ đã là một danh xưng đẹp để
chỉ những người làm các công việc do Đảng, chính phủ và các đoàn thể
giao phó. Vì vậy nếu xét trên bình diện ý thức xã hội thông thường và trên
giác độ văn hóa thì ở đây khái niệm công chức hành chính hoàn toàn có
thể nằm trong danh xưng cán bộ. Từ cán bộ là cách xưng hô quen thuộc
được chấp nhận rộng rãi trong đông đảo quần chúng nhân dân qua suốt
một thời gian dài. Chính vì vậy mà đề tài đã sử dụng khái niệm “cán bộ
9


công chức hành chính”. Và Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta cũng đã
đưa ra khái niệm cán bộ một cách hết sức gần gũi, dễ hiểu và thông dụng:
“Cán bộ không chỉ là người lãnh đạo trong tổ chức mà còn là những người
đem chính sách của đảng của chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ
và thi hành, họ là những cán bộ quân dân chính của các tổ chức do đảng
lãnh đạo” [49].
Như vậy, trong khái niệm nêu trên thì đội ngũ cán bộ được mở rộng
đó không chỉ là những người giữ các chức danh lãnh đạo (hay còn gọi là
cán bộ chủ chốt) mà đó còn là đội ngũ những người trực tiếp thực thi công
vụ của Nhà nước tại các cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có bao gồm
đội ngũ cán bộ, công chức hành chính, tuy nhiên sự kết hợp này chỉ mang
ý nghĩa trong phạm vi đề tài này, không mang tính học thuật và pháp lý.
Khái niệm cán bộ đã được quy định cụ thể trong các văn bản pháp
lý, đặc biệt là Luật cán bộ, công chức năm 2008, với những tiêu chí cụ thể
để xác định một người là cán bộ như phải là công dân Việt Nam, những
người này phảilà người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ,
chức danh theo nhiệm kỳ trong Cơ quan, Tổ chức, Đơn vị thuộc cấp
Trung ương, cấp Tỉnh, cấp Huyện và họ phải có đầy đủ những phẩm chất
chính trị, tư cách đạo đức, trình độ chuyên môn… đáp ứng được yêu cầu
của vị trí được bầu.
1.1.2. Văn hóa chính trị
Văn hóa chính trị là một bộ phận quan trọng của khoa học chính trị
và nó được ra đời khi mà xã hội bắt đầu có sự phân chia giai cấp, bắt
nguồn từ chính sự thâm nhập của văn hóa vào tất cả các lĩnh vực của đời
sống xã hội. Có rất nhiều cách tiếp cận để làm rõ và luận giải văn hóa
chính trị ở trên các giác độ khác nhau. Tuy nhiên ở trong phạm vi nghiên

10


cứu của đề tài này sẽ làm rõ văn hóa chính trị như một khái niệm học
thuật của khoa học chính trị kể từ thời điểm chính trị trở thành một bộ
môn khoa học độc lập.
Theo A-Almond và Sidney Verba thì văn hóa chính trị với tư cách là
văn hóa chính trị của một quốc gia dân tộc: “văn hóa chính trị của một dân
tộc là cách chia sẻ riêng của các thành viên của dân tộc ấy những dạng thức
của sự định hướng quan tâm đến các khách thể chính trị.” [52]
Định nghĩa của Werner J. Patzelt thuộc trường đại học Tổng hợp
Passau (Đức) nêu ra trong cuốn giáo trình nhập môn khoa học chính trị
(1992): văn hóa chính trị là những giá trị và tri thức, những quan điểm và
thái độ của nhân dân, là những dạng thức của hành vi và sự tham dự chính
trị, là những quy tắc công khai hoặc được mặc nhiên thừa nhận của quá
trình chính trị, là những cơ sở thường nhật của hệ thống chính trị và là tập
hợp của tất cả những gì thuộc về văn hóa và tập tục của của xã hội hiện tồn
[72].
Văn hóa chính trị là một vấn đề chưa được đề cập nhiều đối với lý
luận Mácxít. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa C.Mác-Lênin chưa đề cập
nhiều đến khái niệm này, mặc dù nội dung của nó cũng đã được nêu ra và
được xem là cơ sở cho sự hình thành khái niệm văn hóa chính trị Macxit
[38]
Ở Việt Nam tuy khoa học chính trị ra đời muộn nhưng ngay từ lúc
mới ra đời văn hóa chính trị với tư cách là một bộ môn nghiên cứu của
chính trị học đã thu hút được sự chú ý của nhiều học giả trong nước. Căn
cứ vào phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh các nhà nghiên cứu lý luận Việt Nam cũng đã đưa ra một số khái
niệm về văn hóa chính trị.

11


Có thể thấy rằng các khái niệm trên đều có điểm chung là nhấn mạnh
đến sự thâm nhập và thẩm thấu của văn hóa vào chính trị, đều tuân thủ
phép logic hình thức khi luận giải khái niệm loài - văn hóa chính trị từ khái
niệm giống - văn hóa chung, coi chính trị chỉ được xem là văn hóa – văn
hóa chính trị - khi gắn với trình độ, năng lực sáng tạo tích cực của con
người trong chính trị, nhằm thúc đẩy cho sự phát triển tiến bộ xã hội. Căn
cứ vào các nghiên cứu của các tác giả đi trước, cũng như dựa trên phương
pháp luận chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này
thì văn hóa chính trị có thể hiểu với ý nghĩa là tổng hòa các giá trị vật chất
và tinh thần mà cốt lõi là các giá trị chính trị tiến bộ được các chủ thể giác
ngộ và vận dụng vào trong lĩnh vực chính trị. Để hiểu thêm về văn hóa
chính trị thì cần phải tiếp tục làm rõ cấu trúc của nó với hai góc độ tiếp
cận: văn hóa chính trị với tư cách là chủ thể chính trị, văn hóa chính trị với
tư cách là hệ giá trị.
Thứ nhất, văn hóa chính trị với tư cách là hệ thống các giá trị chính
trị:
- Tri thức và sự hiểu biết chính trị là giá trị nền tảng của văn hóa
chính trị được định lượng một cách phổ biến bởi tri thức chính trị, là tổng
hòa của tri thức lý luận chính trị và kinh nghiệm chính trị thực tiễn, hai yếu
tố này có mối quan hệ thống nhất hỗ trợ và tương tác lẫn nhau.
- Niềm tin và tình cảm chính trị được hình thành dựa trên cơ sở tri
thức khoa học, là sự hiểu biết về chính trị cũng như sự chứng kiến, bị tác
động bởi các quá trình chính trị đang diễn ra để từ đó chủ thể bộc lộ những
tình cảm yêu ghét, tin tưởng, sự đánh giá nhận định của cá nhân đối với lý
tưởng, chế độ chính trị, nhà nước, đối với các cơ quan lãnh đạo, các nhà
lãnh đạo…

12


- Mỗi một loại hình văn hóa chính trị trong lịch sử đều nhằm phục vụ
lý tưởng, lợi ích của giai cấp đã sáng tạo ra nó. Trên cơ sở sự giác ngộ sâu
sắc về lợi ích giai cấp, sự hình thành niềm tin và tình cảm chính trị một
cách vững chắc thì lý tưởng chính trị cũng sẽ nảy sinh, tồn tại phát triển và
đóng một vai trò to lớn như là một động lực kích thích các hoạt động chính
trị diễn ra và tìm mọi phương thức, phương tiện hoạt động chính trị có hiệu
quả nhất để nhanh chóng hiện thực hóa các lý tưởng chính trị mà chủ thể
đang muốn đạt tới.
- Quá trình biến tri thức sự hiểu biết về chính trị, niềm tin tình cảm,
lý tưởng chính trị thành hành động chính trị tích cực, đây là quá trình vận
động chuyển đổi có tính lôgic của văn hóa chính trị dựa trên quy luật tâm
lý cơ bản của con người và kết quả cuối cùng mà những hành động chính
trị thực tiễn tạo ra chính là việc hình thành nên các chuẩn mực chính trị,
các truyền thống chính trị, thành nếp sống thành thói quen trong việc ứng
xử trước các tình huống chính trị khác nhau và thông qua đó văn hóa chính
trị mới thực sự được hình thành, phát triển và tồn tại vững chắc trong đời
sống xã hội.
- Những phương tiện chính trị, những chuẩn mực, phương thức tổ
chức và hoạt động của quyền lực chính trị được sử dụng để đạt tới mục tiêu
chính trị, mà trong đó hình thức tổ chức quyền lực nhà nước và cơ chế vận
hành của nó là nhân tố trung tâm và không thể thiếu được trong một nền
văn hóa chính trị cao.
- Các truyền thống chính trị là các giá trị văn hóa chính trị đã được
các thế hệ đi trước tạo dựng nên để thông qua đó các giá trị văn hóa
chính trị ngày hôm nay có một chỗ đứng vững chắc mang đậm tính kế
thừa và bản sắc dân tộc sâu sắc. Có thể nói các giá tri văn hóa chính trị

13


truyền thống là chất liệu để tạo nên bản sắc dân tộc riêng biệt cho văn
hóa chính trị.
Thứ hai, văn hóa chính trị với tư cách là chủ thể chính trị
- Văn hóa chính trị cá nhân: trong quá trình tồn tại và phát triển nhân
cách con người được hình thành thông qua con đường tham gia vào các
mối quan hệ xã hội mà mỗi con người chúng ta đều tồn tại với tư cách là
một cá nhân trong cộng đồng xã hội. Như vậy thì văn hóa chính trị của mỗi
cá nhân với tư cách là một dạng phẩm chất của con người cũng được hình
thành trên cơ sự tham gia của chính người đó vào các hoạt động chính trị,
quá trình chính trị và các mối quan hệ chính trị xã hội. Sự phát triển đầy đủ
và toàn diện của văn hóa chính trị cá nhân phản ánh trình độ chín muồi của
chế độ dân chủ.
Văn hóa chính trị cá nhân được thể hiện ở ba mặt đó là trình độ hiểu
biết về chính trị, khả năng và năng lực của cá nhân tham gia vào việc xây
dựng và hoàn thiện hệ thống tổ chức quyền lực chính trị và cuối cùng là
mức độ hoàn thiện nhân cách. Cụ thể hơn thì ba mặt này được bộc lộ thông
qua một trình tự lôgíc rõ ràng. Trước hết nó được thể hiện qua văn hóa ứng
xử văn hóa giao tiếp, khả năng tranh luận để từ đó mỗi cá nhân không chỉ
thể hiện được quan điểm, trình độ độ giác ngộ về chính trị, năng lực tư duy
mà còn là sự thể hiện của trung thành niềm tin chính trị sâu sắc vào lý
tưởng, chế độ chính trị với Đảng với nhà nước, với các cá nhân lãnh
đạo…Và đây cũng chính là động lực thôi thúc những hành động chính trị
tích cực bằng cách tham gia vào các công việc chính trị của đất nước, tham
gia xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính trị. Và như là một hệ quả tất yếu
sau những việc làm như vậy thì mỗi cá nhân không chỉ hình thành cho
mình những phẩm chất chính trị cần thiết mà đó còn là điều kiện giúp cho

14


nhân cách được hoàn thiện thông qua cách sống có trách nhiệm với tình
hình chính trị của đất nước, của dân tộc.
- Văn hóa chính trị của tổ chức: trên thực tế thì không một cá nhân
nào tồn tại biệt lập ngoài tổ chức. Mỗi con người đều sống trong một xã hội
nhất định mà xã hội thì cũng là là một loại tổ chức đặc biệt của nhân loại.
Vậy tổ chức chính là một kiểu kiên kết nhằm tập hợp nhiều cá nhân lại rồi
hướng họ họ tới những mục đích chung nào đó mà từng cá nhân riêng lẻ thì
không thể nào đạt được. Tổ chức chính là phương thức nhân lên sức mạnh
của con người. Trên thực tế thì văn hóa chính trị của tổ chức chính là yếu
tố làm nên sức sống nội tại của một tổ chức bởi lẽ văn hóa chính trị của tổ
chức do văn hóa chính trị của mỗi cá nhân hợp thành. Nhưng đó không chỉ
là phép cộng giản đơn từng người từng người một mà để tạo nên sự thống
nhất giữa văn hóa chính trị của các cá nhân trong tổ chức thì văn hóa chính
trị của tổ chức phải là sự đoàn kết sự phối hợp, sự thống nhất trong mục
tiêu lý tưởng và hành động chính trị. Như vậy văn hóa chính trị của một tổ
chức phải là những chuẩn giá trị văn hóa chính trị được mọi thành viên
trong cộng đồng chấp nhận, tự giác làm theo và được đảm bảo về mặt pháp
lý.
Trong một hệ thống chính trị trình độ văn hóa chính trị của các
đảng chính trị đóng vai trò quyết định với sự phát triển văn hóa chính trị
của cả hệ thống tổ chức cũng như cả sự phát triển về văn hóa của toàn xã
hội. Với việc làm rõ khái niệm cũng như cấu trúc của văn hóa chính trị
sẽ là nền tảng, cơ sở khoa học, giúp chúng ta dễ dàng tiếp cận và làm
sáng tỏ khái niệm văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức
hành chính ở phần sau.

15


1.2. Các nhân tố cấu thành văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ
công chức
1.2.1. Tri thức chính trị
Tri thức và sự hiểu biết chính trị là giá trị nền tảng của văn hóa chính
trị được định lượng một cách phổ biến bởi tri thức chính trị, là tổng hòa
của tri thức lý luận chính trị và kinh nghiệm chính trị thực tiễn. Đây cũng
là hai tiêu chí cơ bản để xác định tri thức và sự hiểu biết chính trị đối với
đội ngũ công chức hành chinh. Trình độ lý luận chính trị được đo bằng sự
hiểu biết về lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sự
nắm rõ các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước. Kinh
nghiệm chính trị thực tiễn được thể hiện rõ qua sự am hiểu tường tận
những đặc điểm của hệ thống chính trị hiện thời, những điều kiện kinh tế
xã hội, lịch sử văn hóa của địa phương, đất nước, nhận thức được các mối
quan hệ chính trị-xã hội phức tạp nảy sinh trong đời sống chính trị.
Trong giai đoạn hiện nay, sự chuẩn bị và dự báo tương lai là việc làm
đầu tiên của người cán bộ. Các yếu tố về chính trị, kinh tế, xã hội và văn
hóa này nằm ngay trong nội hàm của văn hóa chính trị Dựa trên vốn tri
thức của mình người cán bộ công chức chủ chốt giỏi trước hết phải là
những người có cái nhìn phân tích đúng đắn vấn đề và sáng suốt đưa ra các
quyết định hơn người khác.
Một điều đáng lo nhất là sự thờ ơ, mệt mỏi của nhân dân, kể cả
những người tâm huyết nhất đối với những công việc chung của đội ngũ
cán bộ công chức, bởi vì trong quá trình CNH-HĐH, chỉ có tri thức mới
chiếm lĩnh được khoa học và công nghệ, hội nhập và phát triển.
1.2.2. Niềm tin và sự thuyết phục về chính trị và về lý tưởng chính trị

16


Niềm tin và sự thuyết phục về chính trị và lý tưởng chính trị được
nảy sinh từ sự giác ngộ một cách sâu sắc các tri thức khoa học chính trị, lợi
ích của giai cấp nảy sinh từ chính sự trải nghiệm chính trị của các chủ thể
chính trị. Đối với đội ngũ công chức hành chính thì niềm tin sự thuyết phục
về chính trị và lý tưởng chính trị được thể hiện qua các điểm sau:
Sự giác ngộ về lý tưởng, lòng trung thành với chủ nghĩa Mác-Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh. Người cán bộ công chức luôn phải giữ vững lập
trường chính trị của mình, họ phải trung thành tuyệt đối với Đảng, Nhà
nước và lý tưởng XHCN, tôn trọng chấp hành đúng đắn các chủ trương
chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, đồng thời luôn hướng mình
với lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Sự quan tâm đến
tình hình kinh tế - chính trị - xã hội của địa phương, đất nước sống có trách
nhiệm với đời sống chính trị của dân tộc với lý tưởng lớn vì đất nước vì
nhân dân quên mình, làm việc hết mình và trung thành với Đảng, Nhà nước
và nhân dân.
1.2.3. Phẩm chất năng lực
Là tổ hợp các đặc tính tâm, sinh lý hợp thành điều kiện chủ quan của
con người nhằm thực hiện có hiệu quả một hoạt động nhất định nào đó –
năng lực là một phẩm chất quan trọng đối với mọi lĩnh vực hoạt động trong
đời sống xã hội của con người. Trong cấu trúc văn hóa chính trị đối với đội
ngũ cán bộ công chức - phẩm chất năng lực là một thành tố không chỉ biểu
hiện khả năng phản ánh tri thức chính trị, mà còn là năng lực cụ thể hoá
nhiệm vụ chính trị, mà trực tiếp là hiệu quả các công việc mà đội ngũ cán
bộ công chức phải hoàn thành. Văn hoá CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ
cán bộ công chức, không thể là vấn để chung chung, trừu tượng mà là cụ
thể, được biểu hiện qua lối sống, nếp nghĩ và cách ứng xử trước trách

17


nhiệm chính trị của họ đối với công việc chuyên môn đảm trách. Với nghĩa
đó, năng lực được phản ánh cụ thể trên hai biểu hiện của văn hoá chính trị
trong đội ngũ cán bộ, công chức: Năng lực chuyên môn và năng lực sử
dụng quyền hạn.
- Năng lực chuyên môn có thể là: Trình độ chuyên môn nghiệp vụ được
đào tạo; Kiến thức quản lý hành chính nhà nước; Kiến thức quản lý kinh tế;
Kiến thức bổ trợ tin học, ngoại ngữ
- Đội ngũ cán bộ công chức chủ chốt cấp cơ sở trong đó bao gồm cả
những cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã, phường, thị trấn, trước hết họ
phải là những người biết sử dụng đúng quyền hạn được Đảng, Nhà nước
phân công, phân cấp, và biết ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình trong
công việc.
Vì vậy, trong quá trình công tác và làm việc, cũng như trong quá
trình thực thi nhiệm vụ của mình thì người cán bộ, công chức không có
nghĩa là loại bỏ thái độ độc lập, sáng tạo với tư duy nhanh nhạy đối với
việc đề ra những cách thức, lề lối, biện pháp quản lý và thể hiện sáng kiến
cá nhân của người cán bộ khi bắt buộc phải tuân thủ những nguyên tắc là
điều bắt buộc đối với hoạt động của mình.
1.2.4. Phẩm chất đạo đức
Trong văn hoá chính trị đối với đội ngũ cán bộ, công chức, phẩm
chất đạo đức có vai trò đặc biệt quan trọng với nghĩa là “Những tiêu chuẩn,
nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của
con người đối với nhau và đối với xã hội”. (Từ điển Tiếng việt. Trung tâm
từ điển học. Nxb Đà Nẵng. 2008. Trang 370. ). Văn hoá và Đạo đức có
quan hệ biện chứng, trong đó, Đạo đức cách mạng được quan niệm là cái
gốc của người cán bộ công chức được biểu hiện qua một số điểm sau đây:
18


Công chức phải thực hiện cần kiệm liêm chính, chí công vô tư trong hoạt
động công vụ. Có văn hóa giao tiếp ở công sở, văn hóa giao tiếp với nhân
dân, có lối sống giản dị gần gũi với nhân dân, chấp hành nghiêm chỉnh chủ
trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước. Có tinh
thần trách nhiệm, nhiệt tình trong công việc có ý thức tu dưỡng rèn luyện
bản thân để vươn tới các giá trị chân thiện mĩ của cuộc sống.
Người cán bộ chủ chốt trong thời kỳ mới phải là người giác ngộ về lý
tưởng chính trị, nhận thức rõ chức trách thiêng liêng và sứ mệnh cao cả của
bản thân, từ đó trang bị cho mình những phẩm chất cần có của nhà chính trị
Mácxít, dù trước bất kỳ sóng gió nào cũng giữ vững sự kiên trì và tỉnh táo
về mặt chính trị, không bị lạc phương hướng chính trị. Người cán bộ, đảng
viên cộng sản phải là người khởi xướng, đi tiên phong trong phong trào
cách mạng trong mọi hoàn cảnh, họ phải gánh vác những nhiệm vụ khó
khăn, nặng nề và phức tạp. Người Đảng viên và người cán bộ ngoài lợi ích
của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc thì không có
lợi ích nào khác, sẵn sàng xã thân vì đất nước, vì dân tộc, kể cả hy sinh tính
mạng của mình để thực hiện những nhiệm vụ cao cả đó.
Một phương diện quan trọng quyết định giá trị bản thân người cán bộ
công chức là phẩm chất đạo đức, nó ảnh hưởng đến quan điểm và cách nhìn
của người khác. Người cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng và người cán bộ
chủ chốt nói chung phải nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các thành viên
khác trong tổ chức hay không khi được phân công thực hiện một nhiệm vụ
cụ thể nào đó thì trên một phương diện nào đó được quyết định bởi sự tu
dưỡng của người cán bộ đó và chỉ có phẩm chất đạo đức tốt thì người cán
bộ lãnh đạo, quản lý và chủ chốt mới có thể khiến cho quần chúng nhân
dân thừa nhận, tin yêu, từ đó mà giao cho quyền lực tương ứng.

19


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×