Tải bản đầy đủ (.pdf) (157 trang)

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.31 MB, 157 trang )

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN MẠNH CƢỜNG

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH
CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số : 9380102

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. HOÀNG VĂN TÚ

HÀ NỘI - năm 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận án là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự
hướng dẫn của PGS.TS. Hoàng Văn Tú. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện
Luận án, tôi có tham khảo một số bài viết, công trình nghiên cứu và các tài
liệu liên quan của các tác giả, cơ quan Nhà nước, những số liệu và trích dẫn
trong Luận án đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực.
Việc sử dụng các nguồn tham khảo được trích dẫn, chỉ ra trong Danh
mục tài liệu tham khảo.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên.

TÁC GIẢ


Nguyễn Mạnh Cƣờng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN .................................................................................................. 10
1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước .................................................................. 10
1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài .............................................................. 15
1.3. Đánh giá về các công trình nghiên cứu ......................................................... 19
1.4. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án .................................... 21
1.5. Giả thuyết nghiên cứu ................................................................................... 22
Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM ............................. 24
2.1. Khái niệm, vai trò của quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện 24
2.2. Chủ thể, nội dung quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện ....... 26
2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về địa giới hành chính
cấp huyện ............................................................................................................. 48
2.4. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về địa giới hành chính ở một số quốc gia
trên thế giới .......................................................................................................... 55
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐỊA GIỚI
HÀNH CHÍNH CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM ................................................. 66
3.1. Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp
huyện .................................................................................................................... 66
3.2. Thực trạng quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện ở nước ta .. 69
3.3. Quản lý trên thực địa các mốc giới xác định địa giới hành chính cấp huyện ..... 84
3.4. Thực trạng giải quyết tranh chấp về địa giới hành chính cấp huyện ............ 84
3.5. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện .... 97
Chƣơng 4: PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH CẤP HUYỆN Ở

VIỆT NAM........................................................................................................ 109


4.1. Phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về địa giới hành
chính cấp huyện .................................................................................................. 109
4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp
huyện .................................................................................................................. 120
KẾT LUẬN ....................................................................................................... 140
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ......................................................................................................... 143
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 144


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

CP

Chính phủ

ĐGHC

Địa giới hành chính

ĐVHC

Đơn vị hành chính


HĐND

Hội đồng Nhân dân



Nghị định

NQ

Nghị quyết

Nxb

Nhà xuât bản

QH

Quốc hội

QPPL

Quy phạm pháp luật

TT

Thông tư

UBND


Uỷ ban Nhân dân

UBTVQH

Uỷ ban thường vụ Quốc hội


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong nhiều năm qua, Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật
quy định về việc quản lý địa giới hành chính (ĐGHC). Tuy nhiên cho đến nay,
có những văn bản quy định về tiêu chuẩn, điều kiện, trình tự, thủ tục quản lý
ĐGHC ban hành đã nhiều năm, do vậy nhiều nội dung, quy định đã không còn
phù hợp, không đáp ứng yêu cầu quản lý trong thực tiễn.
Mặt khác để thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ,
công bằng, văn minh”, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, đưa nước ta trở thành nước công nghiệp
theo hướng hiện đại, ngoài các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội và đảm bảo an
ninh, quốc phòng, vấn đề ổn định lâu dài hệ thống ĐVHC các cấp, trong đó có cấp
huyện được đặt ra là một nhiệm vụ tương đối cấp bách và có ý nghĩa quan trọng.
Nhìn lại lịch sử, việc tổ chức các ĐVHC - lãnh thổ dưới các triều đại
phong kiến ở Việt Nam có nhiều biến động cả về quy mô và tên gọi các đơn vị
hành chính. Các ĐVHC dưới cấp trung ương có tên gọi và vị trí khác nhau trong
hệ thống hành chính các cấp như châu, quận, đạo, lộ, phủ, thừa tuyên, dinh, tỉnh,
huyện, giáp, hương, trấn, tổng, lý, xã,... tùy theo từng giai đoạn. Cho đến năm 1832,
vua Minh Mạng triều Nguyễn đã chia lại đất nước thành 30 tỉnh và 1 phủ Thừa
Thiên. Sau khi Việt Nam giành được độc lập tháng 8/1945, Nhà nước Việt Nam
Dân chủ cộng hòa ra đời, theo Hiến pháp năm 1946, đất nước được chia làm ba Bộ:
Bắc Bộ, Trung Bộ, và Nam Bộ. Giai đoạn 1945 - 1946, nước ta có 65 tỉnh.

Năm 1975, Miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất và đến năm
1976, nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam có 38 ĐVHC cấp tỉnh, gồm 35
tỉnh và 3 thành phố trực thuộc Trung ương. Cho đến tháng 6/2013, Việt Nam có
58 tỉnh, 5 thành phố trực thuộc Trung ương; 60 thành phố thuộc tỉnh, 46 thị xã,
47 quận, 550 huyện; 634 thị trấn, 1.461 phường, 9.052 xã.
Cấp huyện (huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh) là ĐVHC ở nước
ta. Cấp huyện còn có cả huyện đảo. Trong nhiều năm qua, Nhà nước ta đã ban
1


hành một số văn bản pháp luật quy định về việc quản lý địa giới hành chính.
Thực tế quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở nước ta trong thời gian
qua cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được thì cũng đã cho thấy
một số những hạn chế, bất cập.
Quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện là một khía cạnh của chủ quyền
quốc gia; một nội dung, vấn đề của hoạt động quản lý nhà nước đối với dân cư,
lãnh thổ. Đây là một nhu cầu mang tính tất yếu, khách quan đối với mọi quốc
gia, mọi nhà nước. Đặc biệt, thông qua quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện sẽ
giúp Nhà nước thực hiện hoạt động quản lý của mình một cách linh động, hiệu
quả hơn trước những thay đổi về định hướng, mục tiêu phát triển hay những yêu
cầu, thách thức từ thực tế như vấn đề hội nhập, đô thị hóa, biến đổi khí hậu, ô
nhiễm môi trường,…
Kết luận số 64-KL/TW ngày 28/5/2013 của Hội nghị Trung ương lần thứ
7 khóa XI về một số vấn đề tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ
Trung ương đến cơ sở đặt ra yêu cầu “sớm hoàn thành quy hoạch để bảo đảm cơ
bản giữ ổn định số lượng ĐVHC cấp tỉnh, huyện, xã”. Mới đây nhất, Hội nghị
lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Khoá XII đã ban hành Nghị quyết số 18NQ/TW “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ
thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” trong đó có nhiều nội
dung quan trọng liên quan đến việc thực hiện thẩm quyền thành lập, sáp nhập,
chia tách, giải thể, điều chỉnh ĐGHC đơn vị dưới cấp tỉnh của UBTVQH.

Để thực thi những chủ chương, đường lối, chính sách của Đảng và Hiến
pháp năm 2013, Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã khẩn trương hoàn
thiện pháp luật về thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách, điều chỉnh ĐGHC các
cấp (Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, các Nghị quyết số
1210/2016/UBTVQH13 về tiêu chuẩn và phân loại đô thị; Nghị quyết số
1211/2016/UBTVQH13 ngày 25/5/2016 về tiêu chuẩn ĐVHC và phân loại đơn
vị hành chính). Bên cạnh đó, mặc dù Hiến pháp năm 2013 đã có hiệu lực, nhưng
cũng cần nghiên cứu để lý giải, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn nào dẫn đến
2


Quốc hội quyết định thay đổi thẩm quyền này (từ hành pháp sang lập pháp và
được trao cho cơ quan thường trực của Quốc hội). Như vậy, việc nghiên cứu Đề
tài này chắc chắn sẽ góp phần nâng cao hiểu biết về Hiến pháp, hiểu rõ hơn tư
tưởng Hiến pháp.
Thực tế quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở nước ta trong thời gian
qua cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được thì cũng đã cho thấy
một số những hạn chế, bất cập cơ bản sau:
Thứ nhất, hệ thống pháp luật phục vụ quản lý nhà nước về ĐGHC cấp
huyện còn chưa hoàn thiện, chi tiết và đầy đủ để tạo nên sự thống nhất trong các
hoạt động thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách, điều chỉnh ĐGHC và chưa có
sự phân biệt từng loại hoạt động, tiêu chí và nguyên tắc thực hiện. Biểu hiện cụ
thể là: (i) thiếu tập trung, thống nhất; (ii) giá trị pháp lý thấp; (iii) chưa chi tiết,
đầy đủ; (iv) chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời.
Thứ hai, việc thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách, điều chỉnh ĐGHC các
cấp nói chung và cấp huyện nói riêng còn diễn ra khá thường xuyên, đặc biệt là các
hoạt động chia tách, điều chỉnh, thành lập ĐVHC cấp huyện, cấp xã đã làm tăng đáng
kể số lượng đơn vị hành chính, thậm chí có những ĐVHC có phạm vi ĐGHC nhỏ,
không bảo đảm sự phù hợp với các tiêu chí chung về đơn vị hành chính. Việc kiến
nghị, xây dựng đề án, phương án chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng và dựa trên những yếu

tố, tiêu chí, mục đích mang tính khách quan; một số ít trường hợp còn vì để được đầu
tư hoặc có thêm biên chế, tổ chức và các lợi ích khác. Có thể thấy, số lượng, tần suất
điều chỉnh ĐGHC trong giai đoạn gần đây tăng mạnh so với giai đoạn trước đó, cụ
thể: Từ năm 1996 đến năm 2006, số ĐVHC cấp huyện đã tăng từ 574 đơn vị lên 673
đơn vị (tăng thêm 99 ĐVHC cấp huyện). Đến tháng 6/2011, số ĐVHC cấp huyện đã
tăng lên 698 đơn vị, và đến tháng 6/2013, Việt Nam có 703 ĐVHC cấp huyện, bao
gồm 60 thành phố thuộc tỉnh, 46 thị xã, 47 quận, 550 huyện như vậy (so với cuối năm
2006 đã tăng thêm 30 đơn vị).
Thứ ba, một số ĐVHC cấp huyện sau khi được thành lập, giải thể, sáp
nhập, chia tách, điều chỉnh tạo nên những rào cản hành chính cho sự thông suốt
3


cho sự phát triển kinh tế - xã hội chung của quốc gia, khu vực và làm ảnh hưởng
đến sinh hoạt của người dân, nên cần được nghiên cứu, đánh giá tính hợp lý và
hiệu quả về kinh tế - xã hội.
Thứ tư, việc chia tách, thành lập ĐVHC tạo thêm gánh nặng về ngân sách
và nguồn nhân lực cho bộ máy nhà nước, dẫn đến giảm hiệu quả quản lý nhà
nước ở những đơn vị mới được hình thành hay phải chia sẻ bớt nhân lực; đồng
thời nhà nước cũng phải bổ sung một lượng ngân sách mới cho hoạt động xây
dựng trụ sở mới... Điều này chưa thực sự phù hợp với điều kiện kinh tế của đất
nước còn đang khó khăn, nợ công vẫn đang tiếp tục tăng nhanh...
Xu thế chung của thế giới trong giai đoạn hiện nay đó là: (i) Duy trì sự ổn
định hợp lý về cấu trúc, số lượng đơn vị hành chính, đồng thời kết hợp đẩy mạnh
phân cấp, phân quyền, đề cao vai trò chủ động, tự chủ của chính quyền địa
phương với tăng cường kiểm tra, giám sát của chính quyền hành chính cấp trên;
(ii) Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong tổ chức, hoạt động của chính
quyền địa phương; (iii) Đa dạng hóa mô hình tổ chức các cấp chính quyền địa
phương trong phạm vi quốc gia và ở từng cấp chính quyền; (iv) Thúc đẩy sự hợp
tác giữa các ĐVHC lãnh thổ trong phạm vi quốc gia với nhau và với các ĐVHC

lãnh thổ nước khác và tăng cường vai trò của nhân dân trong tổ chức, quản lý
chính quyền địa phương thông qua trưng cầu dân ý, lấy ý kiến nhân dân về
những công việc trọng đại của chính quyền địa phương như bầu cử, quyết định
một số khoản thu hoặc dự án, công trình và cả điều chỉnh địa giới hành chính.
Gần đây có những ý kiến đưa ra về việc sáp nhập các tỉnh nhỏ thành tỉnh
lớn. Đương nhiên việc sáp nhập các tỉnh sẽ dẫn tới việc sáp nhập các huyện
trong các tỉnh đó. Thực tế cho thấy chúng ta đã sáp nhập Hà Tây vào Hà Nội.
Hiện cũng chưa có tổng kết một cách toàn diện về hiệu quả của việc sáp nhập
này. Sáp nhập Hà Tây vào Hà Nội, không những không kéo theo sự sáp nhập các
quận, huyện Hà Nội mà chỉ thấy phát sinh thêm đơn vị hành chính cấp quận.
Chẳng hạn, huyện Từ Liêm trước đây nay đã tách thành 2 quận Bắc Từ Liêm và
Nam Từ Liêm. Rồi thành lập thêm các quận mới...Như vậy đơn vị hành chính
4


cấp huyện đã tăng thêm. Việc xác định địa giới hành chính giữa các quận ở Hà
Nội không hề đơn giản do đặc điểm địa bàn thành phố phức tạp.
Qua phân tích thực trạng và từ những kinh nghiệm hay mà chúng ta có thể
học hỏi, đưa ra các phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà
nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam hiện nay.
Từ những lý do trên, việc nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài luận án “Quản
lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện ở Việt Nam hiện nay” là thật sự
cần thiết về cả lý luận và thực tiễn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Luận án nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về
ĐGHC cấp huyện, phân tích thực trạng quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở
Việt Nam. Trên cơ sở đó đề xuất các phương hướng, giải pháp góp phần nâng
cao hiệu quả quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên luận án cần giải quyết các nhiệm vụ sau đây:
Thứ nhất, thực hiện tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và
phương pháp nghiên cứu; khái lược, tổng hợp những nội dung/vấn đề đã được
nghiên cứu, từ đó có những nhận định về tình hình nghiên cứu để khẳng định
việc nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam hiện
nay” là cần thiết.
Thứ hai, xác định được những vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về
ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam.
Thứ ba, nêu lên thực trạng quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt
Nam, từ đó có những nhận xét, đánh giá (mặt được, mặt chưa được, nguyên
nhân) trong quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam hiện nay.
Thứ tư, từ ba nhiệm vụ ở trên đưa ra phương hướng và giải pháp nâng cao
hiệu quả quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam hiện nay.

5


3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt
Nam. Cụ thể, dưới góc độ các bộ phận cấu thành pháp luật, đề tài sẽ nghiên cứu
về hình thức pháp luật, nội dung pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật trong quản
lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện. Tức là, đề tài không đi sâu nghiên cứu về bộ
máy nhà nước ở chính quyền trung ương hay chính quyền cấp tỉnh; cũng không
nghiên cứu các ĐVHC cấp huyện ở góc độ tự nhiên, địa lý, xã hội...
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung, Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản trong
quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam. Đồng thời, đưa ra phương hướng
và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam
hiện nay. Luận văn không nghiên cứu ĐGHC cấp huyện của các huyện có đường

biên giới quốc gia, huyện đảo vì ĐGHC của những ĐVHC cấp huyện này có những
đặc thù liên quan đến chủ quyền quốc gia ở vùng đất và vùng biển.
Về thời gian, Đề tài nghiên cứu quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện
trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam, trong đó tập trung nghiên cứu từ thời điểm
ban hành Hiến pháp năm 2013 cho đến nay.
Về mặt không gian, các đối tượng, vấn đề nghiên cứu của Đề tài là một số
huyện, quận ở các tỉnh và thành phố ở cả ba miền của đất nước.
4. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
4.1. Phương pháp luận
Trước hết, luận án tiếp cận việc quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện là
một hoạt động mang tính pháp lý. Do đó, từ việc xác định vấn đề nghiên cứu đến
nghiên cứu, phân tích và giải quyết các vấn đề đều dựa trên nguyên lý nền tảng
của khoa học pháp lý và kết quả nghiên cứu là đề xuất quan điểm, kiến nghị
hoàn thiện pháp luật để quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam.
Cách tiếp cận này khác với một số cách tiếp cận khác khi nghiên cứu quản lý nhà
nước về ĐGHC cấp huyện như: (i) tiếp cận ở góc độ chủ quyền lãnh thổ - thuộc
6


lĩnh vực an ninh, quốc phòng; (ii) tiếp cận ở góc độ là một hoạt động mang tính
kỹ thuật trong quản lý đất đai như xác định tọa độ, ranh giới, diện tích…
Bên cạnh đó, luận án còn sử dụng cách tiếp cận lô gíc - hệ thống để giải
quyết vấn đề nghiên cứu. Cụ thể, luận án tiếp cận từ lý luận đến thực tiễn và từ
thực tiễn đến lý luận, sau đó đề xuất các kiến nghị. Từng nội dung, vấn đề
nghiên cứu cũng sẽ được xác định và cấu trúc hợp lý theo hệ thống và lô gíc nhất
định, có thể dựa trên tiêu chí về nội dung, tính chất hoặc thời gian…
Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật; đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản
Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do
Nhân dân, vì Nhân dân, thể hiện trong các Nghị quyết của Đảng, trong Hiến

pháp và pháp luật của Nhà nước.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương
pháp hệ thống, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp luật học so
sánh, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử cụ thể, đặc biệt là phương
pháp phân tích quy phạm pháp luật. Để hoàn thành mục đích nghiên cứu luận án
đã kết hợp giữa các phương pháp trong từng phần của luận án, phương pháp
phân tích và tổng hợp là phương pháp được sử dụng nhiều nhất trong luận án.
Đối với mỗi mục thì có một số phương pháp nghiên cứu chủ đạo để làm rõ mục
đích nghiên cứu. Ví dụ: phương pháp so sánh được ưu tiên sử dụng trong việc
nghiên cứu khái quát kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới cũng như ở Việt
Nam tại Chương 2; phương pháp phân tích, tổng hợp được ưu tiên sử dụng trong
phần đánh giá thực trạng tại Chương 3.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Một là, tập hợp và đưa ra được một cách tương đối đầy đủ và có hệ thống
các khái niệm, đặc điểm, nội dung, nguyên tắc quản lý nhà nước về ĐGHC cấp
huyện ở Việt Nam. Qua nghiên cứu quản lý nhà nước về ĐGHC ở một số quốc
gia trên thế giới, tác giả đem đến cho người đọc cái nhìn toàn diện hơn về những
7


vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam trong mối
tương quan với thế giới.
Hai là, nghiên cứu, đánh giá thực trạng để quản lý nhà nước về ĐGHC
cấp huyện trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam, trong đó tập trung nghiên cứu từ
thời điểm ban hành Hiến pháp năm 2013 cho đến nay.
Ba là, đưa ra phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà
nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi của công
cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế trong bối cảnh Việt Nam đang tham gia hội
nhập với các nước phát triển.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Ý nghĩa lý luận của luận án
Đề tài này sẽ góp phần hệ thống hóa, làm rõ một số vấn đề sau đây:
Thứ nhất, những vấn đề lý luận về quản lý về địa giới hành chính; trong
đó, tập trung làm rõ hơn về khái niệm, đặc điểm, nội dung, nguyên tắc quản lý
nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở Việt Nam.
Thứ hai, một số đóng góp của luận án về mặt lý luận khi nghiên cứu vấn
đề này đó là chỉ ra đặc điểm pháp luật về quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện
ở Việt Nam; chỉ ra tiêu chí hoàn thiện pháp luật để quản lý nhà nước về ĐGHC
cấp huyện ở Việt Nam về mặt hình thức, nội dung và tổ chức thực hiện.
Thứ ba, pháp luật một số nước trên thế giới để quản lý nhà nước về
ĐGHC và những bài học kinh nghiệm mà Việt Nam có thể tiếp thu. Từ đó đưa ra
các phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về ĐGHC cấp
huyện ở Việt Nam.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
Đề tài là công trình nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống, toàn diện và
sâu sắc thực trạng quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện ở nước ta bắt đầu từ
thời kỳ đổi mới cho đến nay. Từ đó, nhận diện, phân tích ưu điểm, nhược điểm
và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập. Luận án cũng có ý nghĩa cho việc
nghiên cứu khả thi việc sáp nhập hay tách đơn vị hành chính cấp huyện gắn với
quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện.
8


7. Cơ cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình công bố liên quan
đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án.
Chương 2: Những vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về địa giới hành
chính cấp huyện ở Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về địa giới hành chính cấp huyện
ở Việt Nam.
Chương 4: Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước
về địa giới hành chính cấp huyện ở Việt Nam.

9


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1.1. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về những vấn đề chung về quản lý
nhà nước trong lĩnh vực phân chia đơn vị hành chính và xác định địa giới
hành chính
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước rất phong
phú và thường được tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý và khoa học quản lý
nhà nước. Theo đó, những vấn đề lý luận của quản lý nhà nước đã được luận giải
về cơ bản. Tiêu biểu là nghiên cứu của các tác giả như Mai Hữu Khuê, Phạm
Hồng Thái, Đinh Văn Mậu, Từ Điển, Tô Tử Hạ…
Tác giả Mai Hữu Khuê với cuốn sách Lý luận quản lý nhà nước đề cập
một cách toàn diện những vấn đề lý luận về quản lý nhà nước, nhất là các yếu tố
cấu thành của nó (chủ thể, khách thể, hình thức, phương pháp), các nguyên tắc
quản lý, thủ tục và quyết định hành chính, vi phạm và trách nhiệm hành chính,
thẩm quyền hành chính nhà nước, thanh tra, kiểm tra, giám sát trong quản lý nhà
nước, cải cách hành chính, giải quyết khiếu nại, tố cáo... Những nội dung nghiên
cứu này được bổ sung bằng công trình nghiên cứu của các tác giả Phạm Hồng
Thái, Đinh Văn Mậu trong cuốn sách Luật Hành chính Việt Nam và trong các
giáo trình của các cơ sở đào tạo như: Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của
Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Hành chính quốc gia; Giáo trình thanh

tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Trường Đại học Luật Hà Nội. Ngoài ra,
những vấn đề liên quan đến cải cách hành chính còn được bàn thảo sâu sắc thông
qua công trình nghiên cứu Cải cách hành chính và cải cách kinh tế của "Từ Điển
Cải cách hành chính địa phương", của các tác giả Tô Tử Hạ, Nguyễn Hữu Trị,
Nguyễn Hữu Đức…
Bên cạnh đó, quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực cụ thể (kinh tế, xã
10


hội; tài chính; tài nguyên môi trường; nông nghiệp và nông thôn; đô thị; tôn giáo
và dân tộc; quốc phòng và an ninh; hải quan; tài sản nhà nước; dân số và lao
động; khoa học và công nghệ; đối ngoại…) cũng đã được khái quát về mặt lý
luận và được bổ sung về thực tiễn và giải pháp bởi nhiều công trình nghiên cứu,
tiêu biểu như: Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của Học viện Hành chính
quốc gia, của Trường Đại học Luật Hà Nội; Giáo trình quản lý nhà nước về dân
tộc, tôn giáo và Giáo trình quản lý nhà nước về an ninh, quốc phòng của Học
viện Hành chính quốc gia... Kết quả của những nghiên cứu này giúp hình thành
khung lý luận quản lý nhà nước về địa giới hành chính, trong đó có ĐGHC cấp
huyện ở nước ta hiện nay.
Quản lý xã hội là nhu cầu xuất hiện Nhà nước, đồng thời là chức năng,
nhiệm vụ cốt lõi nhất của bất kỳ Nhà nước nào. Khoa học pháp lý, khoa học về
tổ chức nhà nước cũng như lịch sử Nhà nước và pháp luật thế giới đã chỉ ra rằng,
để thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước thì có những mô hình, cách thức
khác nhau. Tuy nhiên, một trong những cách thức, nguyên tắc điển hình, phổ
biến được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng để quản lý nhà nước đó là quản lý
nhà nước về địa giới hành chính. Theo đó, các quốc gia sẽ chia nhỏ lãnh thổ
quốc gia thành các đơn vị lãnh thổ nhỏ hơn và tổ chức chính quyền ở đó để dễ
quản lý hơn, từ đó hình thành các cấp quản lý từ Trung ương đến địa phương.
Điều này làm hình thành khái niệm “địa giới hành chính”. Tuy nhiên, việc quản
lý nhà nước về ĐGHC không đơn giản là việc tăng giảm về mặt số học mà nó

phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố và trên những nguyên tắc nhất định. Chính vì
vậy, trên thế giới cũng như ở mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam đã có nhiều
nghiên cứu về vấn đề quản lý nhà nước về ĐGHC nói chung và ĐGHC cấp
huyện nói riêng.
Cơ sở khoa học và thực tiễn phân vạch và quản lý ĐGHC ở Việt Nam, Đề
tài độc lập cấp Nhà nước do Trần Công Tuynh - Bộ Nội vụ làm Chủ nhiệm năm
1996. Tổ chức ĐVHC - lãnh thổ: Cơ sở của cải cách hành chính địa phương –
của tác giả Nguyễn Cửu Việt, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh,
11


Tạp chí Khoa học pháp lý. Số 2/2010, tr. 3-12.
Hoàn thiện, hiện đại hóa hồ sơ, bản đồ ĐGHC và xây dựng cơ sở dữ liệu
về ĐGHC của tác giả Vũ Đình Khang, Bộ Nội vụ, Tạp chí Tổ chức nhà nước, số
2/2014, tr. 20 – 21.
Cơ sở phương pháp luận của sự phân chia các đơn vị và các cấp lãnh thổ
hành chính ở Việt Nam - Đề tài cấp Bộ do PGS. TS. Nguyễn Hữu Khiển làm chủ
nhiệm năm 2002; Cơ sở khoa học của việc tổ chức hệ thống ĐVHC và phân
vạch ĐGHC - Đề tài cấp Bộ do TS. Trần Huy Sáng làm chủ nhiệm (2003) đã
nghiên cứu một số tiêu chí, căn cứ và yếu tố ảnh hưởng tới việc điều chỉnh địa
giới hành chính.
1.1.2. Các công trình về quản lý địa giới hành chính, giải quyết tranh
chấp về địa giới hành chính
Dự án “Điều tra thực trạng, đề xuất giải pháp tổ chức quản lý việc phân
vạch ĐGHC ở nước ta đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá" do
PGS.TS. Triệu Văn Cường làm Chủ nhiệm. Mục tiêu của Dự án nhằm cung cấp
luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong hoạt động quản lý, từ đó tiến tới
ổn định địa giới hành chính, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của
đất nước theo hướng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Theo đó, trên cơ sở hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về tổ chức ĐVHC và

điều chỉnh ĐGHC các cấp; nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức ĐVHC và quản lý
hành chính của một số nước trên thế giới; hệ thống hóa và đánh giá thực trạng
phân vạch, chia tách, sát nhập ĐGHC ở Việt Nam từ năm 1986 đến nay; điều tra
xã hội học về tác động của việc chia tách, sát nhập ĐGHC đến phát triển kinh tế
- xã hội ở địa phương; nhóm nghiên cứu Dự án đã đề xuất một số giải pháp,
khuyến nghị cụ thể nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý địa giới ĐVHC
các cấp ở nước ta hiện nay. Ngoài phần mở đầu và phần tài liệu tham khảo, kết
cấu báo cáo tổng hợp Dự án gồm 5 chương: Chương 1. Cơ sở lý luận của phân
chia ĐVHC và quản lý địa giới hành chính; Chương 2. Kinh nghiệm tổ chức đơn
vị hành chính và xác lập địa giới hành chính – lãnh thổ của một số nước trên thế
12


giới; Chương 3. Thực trạng tổ chức đơn vị hành chính và quản lý đơn vị hành
chính ở nước ta (1986 - 2015); Chương 4. Đánh giá tác động kinh tế - xã hội của
việc điều chỉnh đơn vị hành chính thông qua sử dụng bộ số liệu điều tra khảo sát
tại một số tỉnh ở Việt Nam; Chương 5. Đề xuất, khuyến nghị giải pháp hoàn thiện tổ
chức đơn vị hành chính và quản lý địa giới hành chính ở nước ta hiện nay.
Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xác lập đơn vị hành chính các cấp, đáp
ứng yêu cầu ổn định và phát triển đất nước - Đề tài độc lập cấp Nhà nước do
Thứ trưởng Thường trực Bộ Nội vụ Trần Hữu Thắng làm Chủ nhiệm (2011). Đề
tài này đã đề cập đến một số nội dung như: Quan điểm xác lập ĐVHC địa
phương nước ta hiện nay; căn cứ phân định ĐVHC nhà nước; một số vấn đề về
xác lập ĐVHC - lãnh thổ; về mô hình tổ chức và quản lý đô thị Việt Nam hiện
đại và hội nhập quốc tế; quy trình, thủ tục chia, tách và thành lập ĐVHC các cấp.
Tuy nhiên, mục tiêu, cách thức tiếp cận của đề tài không thiên về mục tiêu hoàn
thiện pháp luật mà thiên về các yếu tố mang tính kỹ thuật nhiều hơn. Đây là công
trình nghiên cứu, điều tra được thực hiện công phu, nghiêm túc, về cơ bản đã
giải quyết được mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra của Dự án, các đề xuất và kiến nghị
nêu ra đều thiết thực, phù hợp với định hướng xây dựng chính quyền địa phương

hiện nay. Đây cũng là vấn đề khó, phức tạp, đòi hỏi phải có sự kết hợp liên
ngành và phải có sự đầu tư rất lớn cả về nhân lực và tài chính. Việc thực hiện dự
án điều tra về phân vạch ĐGHC và các kết quả mà dự án đã đạt được có ý nghĩa
quan trọng giúp cho việc thực hiện Hiến pháp 2013 và triển khai thực hiện Luật
Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,
hiện đại hóa. Kết quả nghiên cứu của Dự án là tài liệu tham khảo hữu ích phục
vụ cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và xây dựng cơ sở lý luận về
tổ chức ĐVHC và quản lý địa giới hành chính.
Đặc biệt trong Báo cáo nghiên cứu tiêu chuẩn, điều kiện, thủ tục điều chỉnh
ĐGHC cấp huyện, cấp xã ở Việt Nam do Vụ Chính quyền địa phương thuộc Bộ Nội
vụ và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) xây dựng đã xác định được
những hệ tiêu chuẩn, tiêu chí, điều kiện, thủ tục điều chỉnh ĐGHC dưới cấp tỉnh.
13


Cuốn “Quy định pháp luật về bộ máy chính quyền cấp cơ sở”, do Nxb Chính
trị quốc gia biên soạn, 2003 đã hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật có
liên quan đến tổ chức, hoạt động của chính quyền cơ sở trong giai đoạn 1997- 2003.
Cuốn “Hệ thống văn bản về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước theo
Hiến pháp năm 1992”, của tác giả Dương Bạch Long và Nguyễn Xuân Anh,
Nxb Tư pháp, 2004 cũng hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật về tổ
chức, hoạt động của bộ máy Nhà nước ta theo Hiến pháp năm 1992, trong đó có
chính quyền địa phương,...
Cuốn “Lịch sử Bộ Nội vụ” do Bộ Nội vụ biên soạn, Nxb Chính trị quốc
gia, 2005. Trong cuốn này, một số thông tin về cơ sở pháp lý quy định về thẩm
quyền, trình tự thủ tục cũng như thực tiễn thay đổi các ĐVHC lãnh thổ ở nước ta
trong giai đoạn trước năm 2005 đã được nghiên cứu. Tuy nhiên, cuốn này tập
trung ở góc độ là một nhiệm vụ của Bộ Nội vụ - một chủ thể quan trọng tham gia
quy trình thành lập, giải thể, sáp nhập, chia tách, điều chỉnh ĐGHC ở nước ta.
Cuốn “Về nền hành chính nhà nước Việt Nam: những kinh nghiệm xây

dựng và phát triển” do Học viện hành chính quốc gia biên soạn, Nxb Khoa học
và Kỹ thuật, 1996. Trong cuốn này có một phân nghiên cứu về sự cần thiết phải
có sự khác nhau khi điều chỉnh ĐGHC giữa đô thị với nông thôn ; theo đó, ở
nông thôn còn phải tính tới văn hóa, truyền thống tập tục, lệ làng, dòng họ.
Báo cáo nghiên cứu tiêu chuẩn, điều kiện, thủ tục điều chỉnh ĐGHC cấp
huyện, cấp xã ở Việt Nam – 02 Hội thảo khoa học do Vụ Chính quyền địa phương
thuộc Bộ Nội vụ và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã tổ chức tại
Tp. Hồ Chí Minh, ngày 20/4/2013 và tại Tp. Hải Phòng, ngày 26/4/2013,
Cuốn “Việt Nam những thay đổi địa danh và đơn vị hành chính 19452002“ của tác giả Nguyễn Quang Ân, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, (2003). Trong
cuốn này, tác giả đã nghiên cứu về những thay đổi về địa danh và ĐGHC ở Việt
Nam trong giai đoạn trước năm 2002. Chủ yếu những thông tin này mang tính
lịch sử, thực tiễn, không mang tính phân tích, lý luận nhiều.
Và các bài viết Những biến đổi địa giới hành chính thủ đô Hà Nội (1961 14


2008) của tác giả Đỗ Thị Thanh Loan, Học viện Chính trị - Hành chính khu vực
1, Tạp chí Giáo dục lý luận., Số 12/2013, tr. 44 – 49 ; Thủ đô Hà Nội tiếp tục
phát triển toàn diện sau khi mở rộng địa giới hành chính- của tác giả Phạm
Quang Nghị, Tạp chí Cộng sản. Số 816 (10/2010), tr. 42 -47; Hoàn thiện, hiện
đại hóa hồ sơ, bản đồ ĐGHC và xây dựng cơ sở dữ liệu về ĐGHC của tác giả Vũ
Đình Khang, Bộ Nội vụ, Tạp chí Tổ chức nhà nước. Số 2/2014, tr. 20 – 21.
Chu Tuấn Tú có bài viết Một số vấn đề về quản lý Nhà nước về ĐGHC ở
nước ta hiện nay. Tác giả nghiên cứu một số vấn đề về nguyên tắc quản lý nhà
nước về ĐGHC và cũng đưa ra một số kiến nghị về hoàn thiện pháp luật về quản
lý nhà nước về địa giới hành chính.
Đánh giá chung: Nhìn chung các công trình nghiên cứu về ĐGHC và quản
lý nhà nước về ĐGHC không nhiều. Chủ yếu có thể thấy nội dung này trong các
đề tài nghiên cứu của Bộ Nội vụ, Bộ Tài nguyên và Môi trường. Không có công
trình nào nghiên cứu riêng về quản lý nhà nước về ĐGHC cấp huyện.
1.2. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về ĐGHC không nhiều như về
những vấn đề khác. Có thể do thực tế là, các ĐVHC cấp chính quyền địa phương
phần lớn đã được xác định trong lịch sử, ít có sự thay đổi.
Tuy nhiên, có thể tìm thấy một số công trình ở Nhật Bản, Liên bang Nga,
Hoa Kỳ, Đức...Trước hết phải kể đến cuốn sách của Volkov S. N. "Xác định
ĐGHC của các ĐVHC và chủ thể của Liên bang Nga" (Волков С. Н
"Определение границ административных районов и границ субъектов
Российской Федерации"). Trong công trình nghiên cứu này tác giả nghiên cứu
về quá trình hính thành các ĐVHC thời Xô viết và các đơn vị hành chính, các
chủ thể trong Liên bang Nga. Tác giả cũng phân tích vai trò của Nhà nước Liên
bang trong việc hoạch định, xác định ĐGHC của các nước công hòa tự trị, tỉnh
tự trị của Liên bang Nga.
Do tổ chức ĐVHC lãnh thổ ở mỗi quốc gia là một nhiệm vụ tất yếu, khách
quan và vô cùng quan trọng nên có nhiều tác giả, công trình nghiên cứu ở nước
15


ngoài về vấn đề này ở các mức độ, cách thức tiếp cận và mục tiêu, mục đích
khác nhau. Có thể đánh giá khái quát tổng quan tình hình nghiên cứu ở trong
nước và nước ngoài qua các công trình lớn như đề tài nghiên cứu, luận văn, Luận
án, sách, báo, tạp chí đã nghiên cứu rõ một số đặc điểm, khái niệm có liên quan
như: quốc gia, hình thức Nhà nước, cấu trúc lãnh thổ, ĐVHC lãnh thổ, ĐGHC
lãnh thổ, quản lý nhà nước theo lãnh thổ, đô thị, nông thôn,… Có thể kể đến một
số công trình tiêu biểu như:
Cuốn “Không gian, Lãnh thổ và Nhà nước: Nghiên cứu mới trong chính
trị quốc tế” của tác giả Ranabīra Samāddāra, Nxb Orient Blackswan, 2002 đã
đưa ra những khái niệm về không gian, lãnh thổ, Nhà nước.
Cuốn “Những nguyên tắc quản lý hành chính và pháp luật về chính quyền
địa phương ở Nigeria” của tác giả A. Toriola Oyewo, Nxb Jator, 1987 đã đưa ra
khái niệm, nội hàm và những nguyên tắc quản lý hành chính cơ bản dựa trên

quyền tự nhiên, quyền làm chủ.
Cuốn “Quản lý nhà nước theo lãnh thổ để phát triển” của tác giả T.
Praisonta, Nxb Viện Khoa học Xã hội, 1969 đã đưa ra khái niệm về ĐVHC lãnh
thổ và làm rõ nội hàm khái niệm quản lý nhà nước theo lãnh thổ, đồng thời,
khẳng định đây là cách thức quản lý mang lại hiệu quả trong quản lý nhà nước.
Cuốn “Management of Inter and Intra States Boundary Conflicts in
Nigeria: An Empirical Approach”, tạm dịch là “Quản lý quốc tế và quốc gia về
xung đột lãnh thổ quốc gia ở Nigeria: Phương pháp tiếp cận thực nghiệm” của
tác giả Fatile, Femi, Nxb, Dorrance, năm 2011. Trong cuốn này, tác giả có đề
cập đến vấn đề ranh giới lãnh thổ và điều chỉnh ranh giới lãnh thổ ở Nigeria,
trong đó tập trung ở vùng Tây Nam; đồng thời đưa ra phương pháp tiếp cận và
kiến nghị nhằm giải quyết các tranh chấp lãnh thổ ở quốc gia này.
Cuốn “International Handbook on Local Government Reorganization:
Contemporary Developments”, tạm dịch là “Sổ tay quốc tế về tái cấu trúc chính
quyền địa phương: Sự phát triển thời kỳ đương đại” của tác giả Donald Cameron
Rowat, Tạp chí Greenwood, 1980. Với độ dày hơn 600 trang, cuốn sách đề cập
16


đến nhiều vấn đề, trong đó có một số nội dung chính liên quan đến điều chỉnh
ĐGHC đó là lý thuyết cơ bản để tổ chức ĐVHC lãnh thổ với các cấp trực thuộc
như cách thức cấu trúc, số lượng đô thị, nông thôn và cấu trúc của chính quyền
đô thị, chính quyền nông thôn.
Cuốn “Nguyên lý cơ bản của lý thuyết quản lý tập trung đối với chính
quyền địa phương” của tác giả Zulkifli Gazali, Nxb Viện Khoa học Xã hội, 1970
đã làm rõ đặc điểm của cơ chế quản lý nhà nước theo lãnh thổ theo nguyên tắc
quản lý tập trung (ở các nước xã hội Chủ nghĩa), trong đó, nhấn mạnh sự kiểm
soát của chính quyền trung ương với chính quyền địa phương.
Cuốn “Sự phát triển của Chính quyền địa phương: Nghiên cứu trường
hợp của Nam Phi” của tác giả Jaap De Visser, Nxb Intersentia nv, 2005 đã

nghiên cứu cơ chế phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương theo
nguyên tắc gia tăng tính tự quản, độc lập.
Cuốn “Thay đổi chính trị và đơn vị hành chính ở Indonesia : Sự gia tăng
cấp tỉnh” của tác giả Ehito Kimura, Nxb Routledge, 2013. Cuốn sách tập trung
nghiên cứu về thực trạng gia tăng đột biến số lượng ĐVHC cấp tỉnh ở Indonesia
từ kể từ sự sụp đổ của chính phủ New Order Suharto cho đến này; đồng thời
phân tích các nguyên nhân về xung đột sắc tộc, tôn giáo và cơ chế phân cấp,
phân quyền giữa chính quyền trung ương và địa phương.
Công trình nghiên cứu "Sự thay đổi về cấu trúc địa phương và vùng lãnh
thổ ở Châu Âu" của Hội đồng Châu Âu về đô thị và vùng miền” của Hội đồng
Châu Âu về Đô thị và vùng miền - (CEMR : Council of European Municipalities
& Regions) (2008). Nghiên cứu này đã cung cấp khá khái quát và đầy đủ những
thông tin về sự thay đổi về số lượng chính quyền địa phương các cấp ở các Quốc
gia Châu Âu, cũng như công cuộc đổi mới về cấu trúc và quản trị chính quyền
địa phương ở một số nước trong thời gian gần đây như ở các nước Đan Mạch,
Phần Lan, Látvia; ở Anh, Pháp; Đức, Tây Ban Nha, Bỉ, Italia. Nghiên cứu này đã
thống kê con số khá thú vị như: Ở các quốc gia Châu Âu năm 2007, có tổng số
92.506 ĐVHC lãnh thổ; trong đó, 91.252 là chính quyền thành phố tự trị
17


(municipalities); 935 là chính quyền trung gian (intermediary level sub-national
governments) và 319 cấp độ khu vực hoặc bang (regional or federated level subnational governments). Về tổ chức cấp chính quyền ở Châu Âu, chỉ có 8 quốc gia tổ
chức một cấp chính quyền địa phương – những quốc gia này có diện tích nhỏ hoặc
ít dân số (8 quốc gia này chỉ chiếm 4% dân số Châu Âu); 12 quốc gia tổ chức hai
cấp chính quyền địa phương – là những nước có diện tích và dân số ở mức trung
bình (chiếm 23% tổng dân số Châu Âu); 7 quốc gia tổ chức ba cấp chính quyền – là
những nước lớn và đông dân nhất (chiếm gần ¾ tổng dân số Châu Âu).
Các công trình nghiên cứu trên cũng đã cung cấp thông tin, tập hợp, hệ
thống hóa và đánh giá quy định của pháp luật các quốc gia về thành lập chia

tách, sáp nhập, giải thể, điều chỉnh ĐGHC như về thẩm quyền, điều kiện, trình tự
thủ tục. Ví dụ:
Cuốn "Sự tham của nhân dân trong trong tự quản chính quyền địa phương
ở các quốc gia Đông Âu: Phân tích so sánh" của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược
và Phát triển của Georgia (CSRDG) đã chỉ ra một bước được pháp luật nhiều quốc
gia Đông Âu quy định khi điều chỉnh ĐGHC đó là trưng cầu dân ý.
Cuốn “Chính phủ và chính quyền ở Đức” của các tác giả Frederick Frank
Blachly , Miriam Eulalie Oatman, Tạp chí The Johns Hopkins, 1928 cung cấp
thực tiễn tổ chức chính quyền địa phương ở Đức.
03 Cuốn “A History of Local Government in New South Wales: The origin
of local government in New South Wales, 1831-58” (1973); “The stabilization of
local government in New South Wales, 1858-1906” (1976) và “The Advancement
of Local Government in New South Wales, 1906 to the Present” (1978), tạm dịch
là “Lịch sử chính quyền địa phương ở New South Wales: Nguồn gốc của chính
quyền địa phương ở New South Wales giai đoạn 1831-1958”; “Sự ổn định của
chính quyền địa phương ở New South Wales giai đoạn 1858-1906” và “Sự tiến
bộ của chính quyền địa phương ở New South Wales, từ 1906 đến nay ”của tác
giả Frederick A. Larcombe, Tạp chí Đại học Sydney phản ánh, phân tích sự thay
đổi của chính quyền địa phương ở New South Wales...
18


1.3. Đánh giá về các công trình nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các công trình liên quan đến quản lý nhà nước về
ĐGHC cấp huyện từ trước đến nay cả ở trong và ngoài nước, NCS đưa ra một vài
những nhận xét và đánh giá về kết quả nghiên cứu mà các công trình đã đạt được.
1.3.1. Về lý luận
Thứ nhất, hầu hết các nghiên cứu đều xây dựng, làm rõ một số đặc điểm,
khái niệm có liên quan như: quốc gia, hình thức Nhà nước, cấu trúc lãnh thổ,
ĐVHC lãnh thổ, ĐGHC lãnh thổ, quản lý nhà nước theo lãnh thổ, đô thị, nông

thôn; những khái niệm về không gian, lãnh thổ, Nhà nước. Một số tác giả đã đưa
ra khái niệm về ĐVHC lãnh thổ và làm rõ nội hàm khái niệm về địa giới hành
chính, quản lý nhà nước theo lãnh thổ, phân vạch địa giới hành chính, trong đó
có chỉ ra một số tiêu chí, cơ sở nhất định. Từ đó, các tác giả khẳng định đây là
cách thức quản lý mang lại hiệu quả trong quản lý nhà nước về ĐGHC nói
chung, trong đó có cấp huyện.
Thứ hai, các công trình nghiên cứu lý thuyết về tổ chức cấu trúc mô hình
địa phương và mô hình quản lý chính địa phương; trọng tâm là phân cấp, phân
quyền giữa chính quyền Trung ương với chính quyền địa phương. Ngoài ra, còn
nêu lên một số tiêu chí, căn cứ và yếu tố ảnh hưởng tới sự điều chỉnh địa giới
hành chính. Qua đó, đã làm rõ đặc điểm của cơ chế quản lý nhà nước theo lãnh
thổ theo nguyên tắc quản lý tập trung (ở các nước xã hội chủ nghĩa), trong đó,
nhấn mạnh sự kiểm soát của chính quyền trung ương với chính quyền địa
phương và chỉ ra hệ tiêu chuẩn, một số tiêu chí, căn cứ, điều kiện, thủ tục và yếu
tố ảnh hưởng tới việc điều chỉnh địa giới hành chính.
Thứ ba, các công trình nghiên cứu đã chỉ ra một số quan điểm, xu thế về
quản lý nhà nước theo lãnh thổ và về điều chỉnh ĐVHC ở một khu vực hoặc ở
một quốc gia nhất định, từ đó rút ra một số kinh nghiệm tham khảo cho các quốc
gia, trong đó có Việt Nam.
Thứ tư, hầu hết các nghiên cứu đều xây dựng, làm rõ một số đặc điểm,
khái niệm có liên quan như: Quốc gia, hình thức Nhà nước, cấu trúc lãnh thổ,
19


ĐVHC lãnh thổ, ĐGHC lãnh thổ, quản lý nhà nước theo lãnh thổ, đô thị, nông
thôn; những khái niệm về không gian, lãnh thổ, Nhà nước. Một số tác giả đã đưa
ra khái niệm về ĐVHC lãnh thổ và làm rõ nội hàm khái niệm về địa giới hành
chính, quản lý nhà nước theo lãnh thổ, phân vạch địa giới hành chính, trong đó
có chỉ ra một số tiêu chí, cơ sở nhất định. Từ đó, các tác giả khẳng định đây là
cách thức quản lý mang lại hiệu quả trong quản lý nhà nước về ĐGHC nói

chung, trong đó có cấp huyện.
Thứ năm, các công trình nghiên cứu đã chỉ ra một số quan điểm, xu thế về
quản lý nhà nước theo lãnh thổ và về điều chỉnh ĐVHC ở một khu vực hoặc ở
một quốc gia nhất định, từ đó rút ra một số kinh nghiệm tham khảo cho các quốc
gia, trong đó có Việt Nam.
1.3.2. Về thực tiễn
Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã cung cấp thông tin, tập hợp, hệ
thống hóa và đánh giá quản lý nhà nước về địa giới hành chính, ĐVHC nói
chung, trong đó có cấp huyện như về thẩm quyền, điều kiện, trình tự thủ tục,
trong đó có một bước được pháp luật nhiều quốc gia Đông Âu quy định khi điều
chỉnh ĐGHC đó là trưng cầu dân ý.
Thứ hai, một số công trình đã hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp
luật có liên quan đến tổ chức, hoạt động của chính quyền cơ sở,...; hệ thống hóa
các văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức, hoạt động của bộ máy Nhà nước ta
theo Hiến pháp năm 1992, trong đó có chính quyền địa phương...
Thứ ba, phản ảnh số liệu, tình hình thực tiễn quá trình thay đổi về tổ chức, hoạt
động của chính quyền địa phương ở một, một số nước hoặc một khu vực nhất định;
trong đó có thực tiễn chia tách, sáp nhập, giải thể, điều chỉnh ĐVHC cấp huyện. Từ
đó, đưa ra được những phân tích, nhận định đánh giá về thực trạng này.
Các công trình nghiên cứu đã cung cấp thông tin, tập hợp, hệ thống hóa và
đánh giá quản lý nhà nước về địa giới hành chính, ĐVHC nói chung, trong đó có
cấp huyện như về thẩm quyền, điều kiện, trình tự thủ tục, trong đó có một bước
được pháp luật nhiều quốc gia Đông Âu quy định khi điều chỉnh ĐGHC đó là
20


Xem Thêm

×