Tải bản đầy đủ

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ thực tiễn tỉnh Hải Dương (Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN THỊ THÚY

TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TỪ THỰC TIỄN
TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Hà Nội - 2020


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN THỊ THÚY

TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TỪ THỰC TIỄN
TỈNH HẢI DƯƠNG


Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8 38 01 04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN KHẮC HẢI

Hà Nội - 2020


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của
riêng tôi; các số liệu, ví dụ, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và
có nguồn gốc rõ ràng. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên
cứu của luận văn chưa từng được công bố trong công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP
DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI ................................................................................ 7
1.1. Khái niệm, đặc điểm của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi ........................... 7
1.2. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với một số tội xâm phạm
tình dục khác trong Bộ luật Hình sự năm 2015 .................................................. 13
1.3. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển các quy định của pháp luật
hình sự Việt Nam đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi ............................... 17
Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI
HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG .............................................................................. 23
2.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi ... 23
2.2. Những kết quả đạt được trong công tác xét xử tội hiếp dâm người dưới
16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương ................................................................... 30
2.3. Một số tồn tại, hạn chế trong thực tiễn xét xử tội hiếp dâm người dưới
16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương và các nguyên nhân cơ bản ...................... 38
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG TIẾP TỤC HOÀN THIỆN VÀ CÁC GIẢI
PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI..................................................... 48
3.1. Định hướng tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự ...................................... 48
3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự và giải pháp bảo đảm áp dụng


đúng quy định pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi ............... 50
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 64
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 81


DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
BLHS: Bộ luật hình sự
BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự
CQĐT: Cơ quan điều tra
ĐTD: Định tội danh
HĐXX: Hội đồng xét xử
QĐHP: Quyết định hình phạt
PLHS: Pháp luật hình sự
TAND: Tòa án nhân dân
TNHS: Trách nhiệm hình sự
VKSND: Viện kiểm sát nhân dân


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1.Thống kê nhóm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em bị khởi tố, truy tố,
xét xử từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Hải Dương ................ 31
Bảng 2.2. Thống kê tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được đưa ra xét xử từ
năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Hải Dương. .......................... 33
Bảng 2.3. Những hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo phạm tội hiếp
dâm người dưới 16 tuổi từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh
Hải Dương. .............................................................................................. 35


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với việc phát triển kinh tế, trong những năm qua, Nhà nước ta đã ban
hành nhiều chính sách, văn bản pháp luật trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến bảo
vệ các quyền trẻ em. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia
đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ
em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao
động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em” [28, Điều 37]. Trên tinh thần
của Hiến pháp năm 2013, quyền trẻ em cũng đã được thể chế hóa trong nhiều bộ
luật và luật, mà tập trung là Luật Trẻ em năm 2016, Luật Hôn nhân và Gia đình năm
2014, đặc biệt là Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)….đều thể
hiện rõ cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình và các cá nhân có trách nhiệm
thực hiện các biện pháp phù hợp để bảo đảm trẻ em được sống an toàn, lành mạnh;
phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm hại trẻ em.
Mặc dù vậy, trên địa bàn cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Hải Dương
nói riêng hiện nay, tình trạng xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi, trong đó có hành
vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi đang diễn biến hết sức phức tạp, gây nhiều bức xúc,
hoang mang trong xã hội. Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Hải
Dương cho thấy, mặc dù các tội xâm phạm tình dục người dưới 16 tuổi chiếm tỉ lệ
không nhiều trong tổng số các vụ án được đưa ra xét xử, tuy nhiên tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi luôn chiếm tỉ lệ rất cao trong nhóm tội xâm phạm tình dục trẻ
em.Trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019 có 31 vụ với 33 bị cáo trong nhóm
tội xâm phạm tình dục người dưới 16 tuổi được đưa ra xét xử, trong đó tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi là 18 vụ án, với 20 bị cáo, các đối tượng phạm tội chủ yếu từ đủ
18 tuổi đến dưới 30 tuổi, có diễn biến tội phạm không đồng đều qua các năm. Trong
khi đó, BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS năm
2015), có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018, mặc dù đã có những bổ sung quan trọng,
phù hợp với thực tiễn về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; tuy nhiên, một số quy
định của BLHS năm 2015 vẫn còn chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng
của cơ quan có thẩm quyền; thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự hiếp
dâm người dưới 16 tuổi cho thấy Cơ quan tiến hành tố tụng của tỉnh Hải Dương vẫn
1


còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng trong việc thu thập chứng cứ, giám định…dẫn
tới việc xét xử một số trường hợp không chính xác, xử nhẹ hoặc nặng hơn so với
tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Mặt khác, tính đến thời điểm hiện
tại, sau khi BLHS năm 2015 có hiệu lực chưa có nhiều công trình khoa học nghiên
cứu chuyên sâu về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên phạm vi một tỉnh là tỉnh Hải
Dương và trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019.
Vì vậy, việc nghiên cứu một cách khoa học, toàn diện, có hệ thống các vấn
đề lý luận và thực tiễn về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải
Dương, từ đó đưa ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện, bảo đảm áp dụng có
hiệu quả các quy định của pháp luật hình sự là một vấn đề quan trọng về cả lý luận
và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.
Xuất phát từ nhận thức trên, tác giả đã chọn đề tài: “Tội hiếp dâm người dưới
16 tuổitừ thực tiễn tỉnh Hải Dương” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ
luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Liên quan tới đề tài trên, cũng đã có nhiều công trình khoa học được các tác
giả đề cập ở các phạm vi, góc độ khác nhau, mà tiêu biểu là:
(i) Về giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo:
GS.TS Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2014), Giáo trình luật hình sự Việt Nam Phần các tội phạm, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Trường Đại học Luật Hà Nội
(2018), Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), Nxb CAND, Hà Nội;
GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà (Chủ biên) (2018),Bình luận khoa học Bộ luật hình sự
năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Phần các tội phạm) - Quyển 2, Nxb Tư pháp,
Hà Nội; TS Nguyễn Đức Mai (2018), Bình luận khoa học – Bộ luật hình sự (hiện
hành) (sửa đổi, bổ sung năm 2017, Nxb Chính trị Quốc gia-Sự thật TP.HCM,
TP.HCM; v.v...
(ii) Luận văn thạc sĩ: Trịnh Thị Thu Hương (2004), Các tội xâm phạm tình
dục trẻ em trong Luật hình sự Việt Nam và đấu tranh phòng chống loại tội phạm
này, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội; Nguyễn Minh Nhật (2008), Đấu tranh
phòng, chống tội hiếp dâm trẻ em trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Đại học
Luật thành phố Hồ Chí Minh, TP.HCM; Cao Hữu Sáng (2015), Các tội hiếp dâm
2


theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội,
Hà Nội; Vũ Thanh Tâm (2012), Tội hiếp dâm trẻ em trên địa bàn tỉnh Bình Phước:
Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Hà Nội; Hồ Thị Nhung (2014),
Các tội xâm hại tình dục trẻ em – Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và
nghiên cứu so sánh với một số nước, Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội;
Nguyễn Thị Minh Hương (2014), Các tội xâm hại tình dục trẻ em trong luật hình sự
Việt Nam, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Trần Thúy Huỳnh Trang
(2014), Tội hiếp dâm trẻ em theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành
phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học luật Thành phố Hồ Chí Minh, TP.HCM; Nguyễn
Tuấn Thiện (2015), Các tội xâm phạm tình dục trẻ em trong luật hình sự Việt Nam,
từ thực tiễn thành phố Hà Nội, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Lê
Thị Diễm Hằng (2016), Các tội xâm phạm tình dục trẻ em- So sánh pháp luật hình
sự Việt Nam với pháp luật hình sự một số quốc gia trên thế giới, Trường đại học
luật Hà Nội, Hà Nội; v.v…
(iii) Tạp chí, báo và các công trình nghiên cứu khác:
Dương Tuyết Miên (1998), Về các tội phạm tình dục trong luật hình sự Việt
Nam, Tạp chí Luật học, số 06, Hà Nội; Nguyễn Thị Tuyết (1999), Một số ý kiến khi
áp dụng tình tiết định khung “Nhiều người hiếp một người”, Tạp chí Toà án nhân
dân, số 03/1999, Hà Nội; Nguyễn Ngọc Hoà (2001), Các tội xâm phạm tính mạng,
sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con người – So sánh giữa BLHS năm 1999 và
BLHS năm 1985, Tạp chí Luật học số 1, Hà Nội; Trần Văn Luyện (2001),Những
điểm mới cơ bản về các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự
của con người trong Bộ luật Hình sự năm 1999, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số
3, Hà Nội; Phạm Mạnh Hùng (2002),Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự
về các tội xâm phạm tình dục trẻ em, Tạp chí Toà án nhân dân, số 12/2002, Hà Nội;
Nguyễn Hiển Khanh (2004),Về tội hiếp dâm quy định tại Điều 111 Bộ luật hình sự,
Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 02/2004, Hà Nội; Đỗ Việt Cường (2008), Một
vài ý kiến trao đổi về tội hiếp dâm theo quy định tại Điều 111 Bộ luật hình sự, Tạp
chí Kiểm sát, số 23/2008, Hà Nội; Dương Tuyết Miên, Bùi Thị Quyên (2013), So
sánh dấu hiệu định tội của tội hiếp dâm trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
với Bộ luật hình sự của một số nước và một số kiến nghị, Tạp chí Toà án nhân dân,
3


số 7/2013, Hà Nội; Hoàng Quảng Lực (2014), Truy cứu trách nhiệm hình sự tội
hiếp dâm, hiếp dâm trẻ em – khó khăn, vướng mắc và kiến nghị, Tạp chí Toà án
nhân dân, số 13/2014, Hà Nội; Vũ Hải Anh (2015), Một số vướng mắc trong xét xử
trường hợp phạm tội hiếp dâm trẻ em chưa đủ 13 tuổi có tính chất loạn luân, Tạp
chí Nghề Luật, số 01/2015, Hà Nội; Trần Hà Bảo Khuyên (2015), Về quy định đối
với các tội hiếp dâm - hiếp dâm trẻ em, Tạp chí Toà án nhân dân, số 11/2015, Hà
Nội; Dương Tuyết Miên (2015), Bình luận về các tội phạm về tình dục trong
chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự con người
trong dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi), Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên
sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự 2015, Hà Nội; Vũ Hải Anh (2016), Một số điểm
mới của Bộ luật hình sự năm 2015 về nhóm các tội phạm tình dục, Tạp chí Nghề
luật, số 3/2016, Hà Nội;v.v…
Nhận xét chung: Các công trình khoa học nêu trên ở các mức độ khác nhau
đã làm rõ một số vấn đề lý luận cũng như thực tiễn áp dụng tội hiếp dâm người dưới
16 tuổi. Tuy nhiên tính đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến tội
hiếp dâm người dưới 16 tuổi một cách cụ thể, chuyên sâu tại địa bàn tỉnh Hải
Dương, trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019.
Do vậy việc tiếp tục nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện về tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi, cũng như việc áp dụng nội dung này trong thực tiễn điều tra,
truy tố, xét xử được thống nhất luôn có ý nghĩa quan trọng, cấp thiết.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật hình sự
Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, kết hợp với thực tiễn xét xử tội này
trên địa bàn tỉnh Hải Dương, kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm làm sâu sắc hơn
lý luận về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đồng thời chỉ ra các điểm tồn tại, hạn
chế trong quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng pháp luật, để từ đó
luận văn đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện pháp luật hình sự cũng như tăng
cường hướng dẫn áp dụng đúng pháp luật về tội danh này trong thực tiễn.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ nghiên cứu sau:
4


- Một số vấn đề lý luận và pháp luật về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
- Làm rõ thực tiễn xét xử tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh
Hải Dương, từ đó rút ra được những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân cơ bản của
những tồn tại, hạn chế đó.
- Phân tích định hướng tiếp tục hoàn thiện pháp luật và đưa ra một số giải
pháp đảm bảo áp dụng đúng quy định của pháp luật về tội hiếp dâm người dưới 16
tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thông
qua thực tiễn tại tỉnh Hải Dương.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trong phạm vi chuyên ngành Luật hình sự và Tố
tụng hình sự; luận văn nghiên cứu và giải quyết những vấn đề xung quanh tội hiếp
dâm người dưới 16 tuổi (như các dấu hiệu pháp lý, lịch sử lập pháp tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi...), kết hợp với việc nghiên cứu đánh giá hoạt động này trong
thực tiễn xét xử tại tỉnh Hải Dương, phân tích những tồn tại, hạn chế từ đó kiến nghị
một số giải pháp nhằm hoàn thiện luật thực định và đảm bảo áp dụng đúng quy định
về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Giới hạn về không gian: Trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
Giới hạn về thời gian: Trong giai đoạn 05 năm từ năm 2015 – 2019.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài là phương pháp luận triết học duy vật biện
chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin. Đường lối, chính sách của
Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước và Pháp quyền. Đường lối, chính
sách của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp đổi mới, phát triển nền kinh tế thị
trường và thực tiễn áp dụng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn
đã sử dụng phương pháp cụ thể và đặc thù của khoa học luật hình sự như phương
5


pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp diễn
dịch, quy nạp và phương pháp thống kê, để tổng hợp các tri thức khoa học và luận
chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn được thực hiện có ý nghĩa góp phần nhằm làm rõ hơn những vấn
đề về lý luận và thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi,
thông qua thực tiễn tỉnh Hải Dương. Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần
hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16
tuổi.
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên
cứu khoa học chuyên ngành và tài liệu tham khảo đối với những người làm công tác
nghiên cứu, giảng dạy và công tác thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan
tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án), đặc biệt là các cơ quan
tiến hành tố tụng tại tỉnh Hải Dương.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba
chương:
Chương 1. Một số vấn đề lý luận và pháp luật về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Chương 2. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm người
dưới 16 tuổi và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
Chương 3: Định hướng tiếp tục hoàn thiện và các giải pháp bảo đảm áp dụng
đúng quy định pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

6


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM
NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI
1.1. Khái niệm, đặc điểm củatội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
1.1.1. Khái niệm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
Tội phạm luôn là vấn đề trung tâm của pháp luật hình sự. Việc đưa ra khái
niệm này có ý nghĩa quan trọng trong việc phân biệt hành vi nào là tội phạm hành vi
nào không phải là tội phạm. Theo đó, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có
lỗi, được quy định trong luật hình sự, do người có năng lực TNHS thực hiện và phải
chịu hình phạt [35, tr.61].
Trong khoa học luật hình sự Việt Nam cũng đã có nhiều công trình khoa học
nghiên cứu và đưa ra khái niệm về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (trước đây được
gọi là tội hiếp dâm trẻ em). Mà tiêu biểu như:
Hiếp dâm trẻ em là hành vi của một hoặc nhiều người dùng vũ lực, đe dọa
dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc dùng
thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân dưới 16 tuổi trái ý muốn của họ hoặc là hành
vi giao cấu với trẻ em chưa đến 13 tuổi [52, tr.42].
Hiếp dâm trẻ em là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng
tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với trẻ
em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ hoặc hành vi giao cấu với
trẻ em dưới 13 tuổi [53, tr.34].
Hoặc: Tội hiếp dâm là một loại tội phạm hình sự mà người phạm tội đã dùng
vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn
nhân hoặc dùng thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân trái với ý muốn của họ. Trong
trường hợp phạm tội hiếp dâm trẻ em, người phạm tội còn gây tổn hại nghiêm trọng
đến sức khỏe, sự phát triển bình thường về tâm, sinh lý của nạn nhân. [19, tr.296].
Nhận xét: Các khái niệm trên đều thống nhất với nhau ở nội hàm hiếp dâm
người dưới 16 tuổi (hiếp dâm trẻ em) là hành vi giao cấu trái ý muốn với nạn nhân
là người dưới 16 tuổi, bằng các thủ đoạn như:

7


+ Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ
được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới
16 tuổi trái với ý muốn của họ.
Dùng vũ lực có thể hiểu là dùng sức mạnh vật chất như trói, gây thương tích,
vật ngã, xé quần áo, bóp cổ, khóa chân tay...nhằm đè bẹp sự kháng cự của người
dưới 16 tuổi (nạn nhân) để giao cấu với họ. Những hành vi này chủ yếu làm tê liệt
sự kháng cự của nạn nhân. Trong khi đó đe doạ dùng vũ lực là hành vi của một
người dùng lời nói hoặc hành động uy hiếp tinh thần của người khác, làm cho người
bị đe doạ sợ hãi như: doạ giết, doạ đánh... nhằm uy hiếp tinh thần làm cho nạn nhân
khiếp sợ, bị tê liệt ý chí phản kháng. Hành vi lợi dụng tình trạng không thể tự vệ
được của nạn nhân: được hiểu là việc người phạm tội lợi dụng tình trạng người bị
hại lâm vào một trong những hoàn cảnh như người bị hại bị tai nạn, bị ngất, bị trói,
bị khuyết tật... dẫn đến không thể chống cự được hoặc họ bị hạn chế hoặc bị mất
khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi. Thủ đoạn khác để giao cấu với
người dưới 16 tuổi như đầu độc nạn nhân; cho nạn nhân uống thuốc ngủ, thuốc gây
mê, uống rượu, bia hoặc các chất kích thích... làm nạn nhân lâm vào tình trạng mất
khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi.
Tất cả những hành vi trên nhằm mục đích giao cấu với nạn nhân trái ý muốn
của họ, tức là giao cấu không có sự đồng ý của nạn nhân, sự không đồng ý này có
thể xuất phát từ việc nạn nhân không có khả năng biểu lộ ý chí của mình đối với
hành vi của người phạm tội. Trong đó, hành vi giao cấu đều được thực tiễn và khoa
học pháp lý xác định đó là hành vi xâm nhập của bộ phận sinh dục nam vào bộ phận
sinh dục nữ, với bất kỳ mức độ xâm nhập nào (cọ sát trực tiếp dương vật vào bộ
phận sinh dục của người phụ nữ (bộ phận từ môi lớn trở vào) với ý thức ấn vào
trong không kể sự xâm nhập của dương vật là sâu hay cạn).
+ Mọi trường hợp thực hiện hành vi giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi.
Đây là trường hợp giao cấu với nạn nhân có thể được sự đồng ý hoặc không
đồng ý của nạn nhân, và đều được xác định là hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Bởi lẽ, đối tượng người chưa đủ 13 tuổi là đối tượng yếu thế, không có khả năng
bảo vệ mình nên chỉ cần hành vi giao cấu với những người này cũng cấu thành tội
hiếp người dưới 16 tuổi (trẻ em).Những hành vi trên của người phạm tội nhằm xâm
8


phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm con người, mà cụ thể là xâm
phạm đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi (khách thể
trực tiếp của tội phạm).
Khoa học pháp luật hình sự đã xác định chủ thể của tội hiếp dâm người dưới
16 tuổi phải là những người có năng lực TNHS và đủ 14 tuổi trở lên, khi thực hiện
hành vi giao cấu họ nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, xâm
phạm đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi nhưng để
thỏa mãn nhu cầu tình dục đã thực hiện hành vi giao cấu với người dưới 16 tuổi trái
ý muốn của nạn nhân
Tuy nhiên, hiện nay trên tinh thần của BLHS năm 2015 với những sửa đổi,
bổ sung mới về nhóm tội xâm phạm tình dục, đặc biệt là việc bổ sung hành vi “thực
hiện hành vi quan hệ tình dục khác” trong CTTP cơ bản của nhiều tội danh, trong
đó có tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì bên cạnh hành vi đã được quy định từ
trước là “giao cấu”, thì khi nghiên cứu và xây dựng các khái niệm về tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi đều đã được các tác giả bổ sung, theo đó đa số các tác giả đều
cho rằng: Hiếp dâm người dưới 16 tuổi được hiểu là hành vi dùng vũ lực, đe dọa
dùng vũ lực, hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ
đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13
tuổi đến dưới 16 tuổi, trái ý muốn của nạn nhân, hoặc giao cấu hoặc thực hiện hành
vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi. [6, tr.60]; [15, tr.170]. Trong đó,
hành vi quan hệ tình dục khác là hình thức quan hệ tình dục không bằng cách thông
thường là sử dụng bộ phận sinh dục (giao cấu) mà được thực hiện bằng miệng hoặc
hậu môn của người khác.
Có thể thấy, các khái niệm trên đều đã thể hiện được bản chất của tội hiếp
dâm người dưới 16 tuổi. Tuy nhiên, các khái niệm này mới chỉ tập trung nêu về
hành vi khách quan của người phạm tội và yếu tố trái ý muốn của nạn nhân mà chưa
nêu được yếu tố chủ thể (là người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực TNHS), khách
thể của tội phạm (quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, bất
khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi) và yếu tố lỗi của người phạm tội
(cố ý trực tiếp) để xây dựng được một khái niệm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
hoàn chỉnh.
9


Từ những phân tích trên, đồng thời tiếp thu các quan điểm hợp lý trong các
công trình nghiên cứu về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tác giả đưa ra khái niệm
tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi như sau:
Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực,
hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác
giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến
dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ, hoặc giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ
tình dục khác với người dưới 13 tuổi, do người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực
TNHS thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, xâm phạm quyền được bảo vệ thân thể, nhân
phẩm, danh dự và bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi.
1.1.2. Đặc điểm của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
*Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có đầy đủ đặc điểm của tội phạm như:Là hành
vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, được quy định trong BLHS và phải chịu hình phạt.
*Ngoài các đặc điểm chung của mọi loại tội phạm trên, thì tội hiếp dâm
người dưới 16 tuổi có đặc điểm đặc trưng thể hiện ở các yếu tố cấu thành tội phạm
như sau:
Thứ nhất, Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội
phạm xâm hại [37, tr.86]
Khoa học luật hình sự Việt Nam phân biệt ba loại khách thể của tội phạm:
Khách thể chung, khách thể loại và khách thể trực tiếp. Đều chỉ các quan hệ xã hội
được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại nhưng ở mức độ khái quát khác
nhau. Khách thể chung của tội phạm là tổng hợp các quan hệ xã hội được luật hình
sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của tội phạm [36, tr.90] .
Khách thể loại của tội phạm là nhóm quan hệ xã hội cùng tính chất được
nhóm các quy phạm pháp luật hình sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của nhóm tội phạm
và khách thể trực tiếp của tội phạm là quan hệ xã hội cụ thể bị loại tội phạm cụ thể
trực tiếp xâm hại [38, tr.91,92].
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, thì khách thể loại của tội phạm là
tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của con người. Còn khách thể trực tiếp
đó là quyền được bảo vệ thân thể (tính mạng, sức khỏe), nhân phẩm, danh dự, bất
10


khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi. Hành vi hiếp dâm người dưới 16
tuổi xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của nạn nhân là người dưới 16 tuổi, làm
ảnh hưởng xấu đến trật tự an toàn xã hội, ảnh hưởng tiêu cực đến thuần phong mỹ
tục, đồng thời gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường về tâm, sinh lý của
người dưới 16 tuổi.
Ngoài ra, khi nghiên cứu về khách thể của tội phạm thì một yếu tố không thể
thiếu đó là cần xác định rõ đối tượng tác động của tội phạm, vì đây chính là một bộ phận
không thể tách rời của khách thể của tội phạm, đối tượng bị hành vi phạm tội tác động
đến gây thiệt hại, hoặc đe dọa gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được luật hình sự
bảo vệ [36, tr.94]. Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì đối tượng tác động của tội
phạm này là con người cụ thể dưới 16 tuổi, có thể là nam hoặc nữ.
Thứ hai, Mặt khách quan của tội phạm
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồm những
biểu hiện của hành vi diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách quan hay nói
cách khác đó là sự thể hiện cách xử sự có tính chất tội phạm trong thực tế khách
quan [21. tr.9].
Mặt khách quan của tội phạm bao gồm hành vi khách quan nguy hiểm cho xã
hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hậu quả và
hành vi; các điều kiện bên ngoài của việc thực hiện hành vi phạm tội (công cụ,
phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm phạm tội...). Tuy nhiên
không phải tất cả các biểu hiện của mặt khách quan đều được phản ánh trong cấu
thành cơ bản của tội phạm, mà chỉ có dấu hiệu hành vi khách quan nào nguy hiểm
cho xã hội thì mới là dấu hiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm.
Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi nói riêng là tội cấu thành hình thức, với đặc
trưng bởi hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, bằng thủ
đoạn như:
- Sử dụng vũ lực, đe dọa sử dụng vũ lực, lợi dụng tình trạng không tự vệ được
của nạn nhân hoặc sử dụng các thủ đoạn khác để nhằm mục đích giao cấu hoặc thực
hiện hành vi tình dục khác với nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến 16 tuổi .
Những hành vi trên có mục đích là làm tê liệt sự kháng cự của nạn nhân để giao
cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.
11


- Hoặc thực hiện hành vi giao cấu, quan hệ tình dục khác với người dưới 13
tuổi thì đã cấu thành tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Thứ ba,Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi chỉ có thể là thể nhân
(con người cụ thể). Để được coi là chủ thể của tội phạm, người thực hiện hành vi
nguy hiểm cho xã hội phải đảm bảo hai yếu tố là có năng lực TNHS và đạt độ tuổi
theo quy định của pháp luật hình sự.
Theo đó thì người có năng lực TNHS là người khi thực hiện hành vi nguy
hiểm cho xã hội có khả năng nhận thức được tính chất nguy hiểm cho xã hội của
hành vi của mình và có khả năng điều khiển được hành vi ấy. Luật hình sự Việt
Nam không trực tiếp quy định thế nào là người có năng lực TNHS mà chỉ quy định
thông qua tình trạng không có năng lực TNHS và độ tuổi chịu TNHS. Theo đó, một
người chỉ được coi là không có năng lực TNHS khi đồng thời thỏa mãn hai dấu hiệu
sau:Về y học - người đó mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm rối loạn hoạt động
tâm thần, đồng thời về tâm lý họ bị mất năng lực nhận thức, hoặc mất năng lực điều
khiển hành vi của mình, việc xác định hai dấu hiệu này do hội đồng giám định pháp
y xác định và kết luận.
Nghiên cứu quy định về mặt khách quan của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
với việc nhà làm luật mở rộng việc xử lý cả những hành vi quan hệ tình dục khác
(do vậy, người thực hành có thể là nam hoặc nữ), và quy định về độ tuổi chịu TNHS
trong pháp luật thực định. Có thể rút ra, chủ thể của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
là người từ đủ 14 tuổi trở lên và có năng lực TNHS (có thể là người nam hoặc nữ).
Thứ tư, Mặt chủ quan của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
Mặt chủ quan của tội phạm là hoạt động tâm lý bên trong của người phạm tội
bao gồm lỗi, động cơ, mục đích phạm tội. Đây là trạng thái tâm lý bên trong của
người phạm tội (chủ thể của tội phạm) [49, tr.45].
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì động cơ, mục đích của người
phạm tội là để thỏa mãn ham muốn tình dục, nhu cầu sinh lý của bản thân nên mới
thực hiện hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác với người dưới 16 tuổi. Vì lẽ
đó các yếu tố này thường không được đề cập đến, hoặc ít được làm rõ trong quá
trình điều tra vụ án như đối với các tội phạm khác, bằng việc ghi lời khai hoặc lời
12


nhận tội của bị cáo trong các tài liệu điều tra, truy tố, xét xử của các Cơ quan có
thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp. Tức là người phạm tội nhận thức
rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật cấm, nhưng để thỏa mãn
nhu cầu tình dục nên vẫn thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ
tình dục khác trái ý muốn của nạn nhân là người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi hoặc mọi
trường hợp với nạn nhân dưới 13 tuổi.
1.2. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với một số tội xâm phạm
tình dục khác trong Bộ luật Hình sự năm 2015
1.2.1. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với tội giao cấu hoặc thực
hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi
Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ13
tuổi đến dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 145 BLHS năm 2015. Giữa hai tội trên
có những điểm khác nhau căn bản như:
- Về khách thể và đối tượng tác động của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Khách thể của tội phạm này bao gồm:
Sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm và quyền bất khả xâm phạm về tình dục
của người dưới 16 tuổi.
Đối tượng tác động của tội phạm: là người dưới 16 tuổi. Trường hợp nạn
nhân dưới 13 tuổi đều xác định là hiếp dâm.
+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Khách thể của tội phạm này chỉ gồm: Danh dự, nhân
phẩm, quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi.
Đối tượng tác động của tội phạm: là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.
- Về chủ thể của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Chủ thể của tội này là người từ đủ 14
tuổi trở lên, có năng lực TNHS.
+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Chủ thể của tội này là người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng
lực TNHS.
- Về hành vi khách quan của tội phạm:
13


+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực
hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác
giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, trái ý muốn của nạn nhân.
Riêng đối với đối tượng là người dưới 13 tuổi thì hành vi khách quan là giao
cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân.
+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Hành vi của người đủ 18 tuổi trở lên, giao cấu hoặc thực
hiện hành vi quan hệ tình dục khác nhưng có sự thuận tình của của người từ đủ 13
tuổi đến dưới 16 tuổi.
- Về ý chí của nạn nhân đối với hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Trái với ý muốn của nạn nhân là người
từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi. Đối với người dưới 13 tuổi thì không xem xét yếu tố này.
+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Có sự thuận tình của nạn nhân.
- Về tính nguy hiểm cho xã hội và hình phạt:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội
cao hơn. Hình phạt nghiêm khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm;
Khoản 2: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm; Khoản 3: phạt tù 20 năm, tù chung thân
hoặc tử hình.
+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội thấp hơn. Hình phạt
ít nghiêm khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; Khoản 2: phạt tù từ 03
năm đến 10 năm; Khoản 3: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
1.2.2. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với tội cưỡng dâm người
từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi
Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, được quy định tại Điều
144 BLHS năm 2015.
Giữa hai tội trên có những điểm khác nhau căn bản như sau:
- Về đối tượng tác động của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Đối tượng tác động của tội này là người
dưới 16 tuổi. Trường hợp nạn nhân dưới 13 tuổi, đều xác định là hiếp dâm.
14


+ Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Đối tượng tác động
của tội này là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi và là người lệ thuộc vào người
phạm tội hoặc người đang ở trong tình trạng quẫn bách.
- Về hành vi khách quan của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực
hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác
giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, trái ý muốn của nạn nhân.
Riêng đối với đối tượng là người dưới 13 tuổi thì hành vi khách quan là giao cấu
hoặc hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân.
Những hành vi trên có mục đích là làm tê liệt sự kháng cự của nạn nhân để giao
cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.
+ Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Dùng mọi thủ đoạn tác
động vào người lệ thuộc hoặc người đang ở trong tình trạng quẫn bách miễn cưỡng
giao cấu. Những thủ đoạn do người phạm tội này thực hiện không làm tê liệt sự kháng
cự của nạn nhân, tuy nhiên nó lại khiến nạn nhân phải đồng ý giao cấu hoặc thực hiện
hành vi quan hệ tình dục khác một cách miễn cưỡng với người phạm tội
- Về chủ thể của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Chủ thể của tội này là người tử đủ 14
tuổi trở lên, có năng lực TNHS.
+ Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Chủ thể của tội này
là người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực TNHS và nạn nhân có mối quan hệ lệ
thuộc với người phạm tội hoặc người phạm tội có quan hệ nhất định trong việc giúp
đỡ nạn nhân thoát khỏi tình trạng quẫn bách.
- Về tính nguy hiểm cho xã hội và hình phạt:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội
cao hơn; hình phạt nghiêm khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm;
Khoản 2: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm; Khoản 3: phạt tù 20 năm, tù chung thân
hoặc tử hình.
+ Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Hành vi có tính nguy
hiểm cho xã hội thấp hơn; hình phạt ít nghiêm khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 05

15


năm đến 10 năm; Khoản 2: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm; Khoản 3: phạt tù từ 12
năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
1.2.3. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với tội dâm ô đối với
người dưới 16 tuổi
Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 146 BLHS năm
2015.
Giữa hai tội này có những điểm khác nhau căn bản sau:
- Về khách thể của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Xâm phạm sức khỏe, tính mạng, danh
dự, nhân phẩm và quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi.
+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi:Xâm phạm danh dự, nhân phẩm,
quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi.
- Về hành vi khách quan của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực
hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác
giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, trái ý muốn của nạn nhân.
Riêng đối với đối tượng là người dưới 13 tuổi thì hành vi khách quan là giao cấu
hoặc hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân.
+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Có hành vi kích dục đối với người
dưới 16 tuổi như sờ, bóp, cọ xát… bộ phận sinh dục hoặc bộ phận nhạy cảm của
người dưới 16 tuổi hoặc bắt người dưới 16 tuổi sờ, bóp, cọ xát… vào những bộ phận
phận sinh dục của người phạm tội.
- Về mục đích của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Có mục đích giao cấu hoặc quan hệ tình
dục khác với người dưới 16 tuổi.
+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Không có mục đích giao cấu hoặc
quan hệ tình dục khác với người dưới 16 tuổi.
- Về ý chí của nạn nhân:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Trái với ý muốn của nạn nhân là người
từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi. Người dưới 13 tuổi thì không xem xét yếu tố này.

16


+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Không xem xét đến ý chí của nạn
nhân có mong muốn hay không. Người dưới 16 tuổi bị dâm ô có thể đồng tình, tự
nguyện hoặc bị cưỡng ép thực hiện hành vi dâm ô với người phạm tội.
- Về chủ thể của tội phạm:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Người từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực TNHS.
+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Người từ đủ 18 tuổi trở lên có năng
lực TNHS.
- Về tính nguy hiểm cho xã hội và hình phạt:
+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội
cao hơn; hình phạt nghiêm khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 07 năm đến 15
năm;Khoản 2: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm; Khoản 3: phạt tù 20 năm, tù chung
thân hoặc tử hình.
+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Người từ đủ 18 tuổi trở lên có năng
lực TNHS: Hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội thấp hơn; hình phạt ít nghiêm
khắc hơn: Khoản 1: phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm; Khoản 2: phạt tù từ 03 năm
đến 07 năm; Khoản 3: phạt tù từ 07 năm đến 12 năm.
1.3. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển các quy định của pháp
luật hình sự Việt Nam đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
1.3.1. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong pháp luật hình sự Việt Nam
từ năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985
Cách mạng tháng Tám thành công khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa. Trong tình hình đó, Nhà nước ta phải thực hiện ba nhiệm vụ lớn, đó là
diệt giặc đói, diệt giặc dốt và diệt giặc ngoại xâm. Do đó, ngay từ khi mới hình
thành, pháp luật hình sự của chính quyền nhân dân đã tập trung phục vụ thực hiện
các nhiệm vụ đó [48, tr.81].Trong thời kì này chính quyền non trẻ chưa đủ điều kiện
để xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh. Do vậy, để bảo đảm an ninh trật tự,
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 47 ngày 10/10/1945 cho tạm thời
giữ các luật lệ cũ, trong đó có Bộ “Luật hình An Nam”, Bộ “Hoàng Việt hình luật”
và Bộ “Hình luật pháp tu chính” với điều kiện “không trái với nguyên tắc độc lập
của nước Việt Nam và chính thể dân chủ cộng hòa”, để đấu tranh xử lý các hành vi
vi phạm, tội phạm trong đó có hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi [8, Điều 21].
17


Điều luật cũ chỉ được vận dụng trong khi thật cần thiết, với tinh thần của chính sách
và đường lối mới.
Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, ngày 15/6/1960, Tòa án nhân dân tối
cao ra Chỉ thị số 1024 hướng dẫn việc xử lý tội hiếp dâm, nhằm khắc phục khuynh
hướng xem nhẹ tính chất nghiêm trọng của loại tội này, nhất là khuynh hướng coi
nhẹ tội hiếp dâm trẻ em, đây được coi là nền móng cho việc hoàn thiện và xây dựng
các tội phạm về tình dục.
Trên cơ sở các kinh nghiệm mà thực tiễn xét xử đã đúc kết trong những năm
trước đó, ngày 11/5/1967, TAND tối cao đã ban hành Bản tổng kết số 329- HS2
ngày 11/5/1967, hướng dẫn đường lối xét xử tội hiếp dâm và các tội phạm khác về
mặt tình dục. Trong Bản tổng kết và hướng dẫn đã đề cập đến hành vi phạm tội hiếp
dâm, xác định hành vi khách quan của tội hiếp dâm “là hành động bắt buộc người
phụ nữ phải chịu sự giao cấu trái ý muốn hoặc không có ý muốn của người đó bằng
cách dùng bạo lực về thể chất, hay là uy hiếp về tinh thần, hay là lợi dụng hoặc gây
ra tình trạng không thể tự vệ hoặc biểu lộ ý chí của người đó” [40].
Có thể nói Chỉ thị số 1024 ngày 15/6/1960 và Bản tổng kết hướng dẫn đường
lối xét xử tội hiếp dâm và các tội phạm khác về mặt tình dục của Tòa án nhân dân
tối cao là hai văn bản tiêu biểu nhất, quan trọng nhất giai đoạn này có quy định về
tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong lịch sử lập pháp Việt Nam.
Năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. Ngày
15/3/1976, Hội đồng chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam
ban hành Sắc luật số 03/SL-1976 quy định các tội phạm và hình phạt được áp dụng
ở miền Nam Việt Nam. Theo đó tại Điều 5 của Sắc luật 03 quy định các tội xâm
phạm đến thân thể và nhân phẩm của công dân có nêu: “Phạm tội hiếp dâm, thì bị
phạt tù từ 2 năm đến 5 năm. Hiếp dâm vị thành niên thì bị phạt tù từ 3 năm đến 7
năm. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù đến 20 năm, tù chung thân
hoặc bị xử tử hình. Phạm các tội khác xâm phạm thân thể và nhân phẩm của công
dân thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm” [41,tr.221].Đến ngày 15/4/1976, Bộ Tư
pháp đã ban hành Thông tư số 03-BTP/TT hướng dẫn thi hành Sắc luật số 03/SL1976, theo đó hiếp dâm “là hành vi dùng bạo lực hoặc hành vi uy hiếp về tinh thần
để giao cấu của người phụ nữ, không có sự thỏa thuận của người đó; hoặc là hành
18


vi lợi dụng lúc người phụ nữ đang ngủ say, đang bị mê sảng, hoặc có bệnh thần
kinh để giao cấu với họ; hoặc là hành vi lợi dụng sự non nớt, sự chưa hiểu biết của
vị thành niên dưới 13 tuổi để giao cấu với chúng” [4]. Thông tư 03 cũng giải thích
rõ trường hợp đặc biệt nghiêm trọng bị phạt tù đến 20 năm, tù chung thân hoặc bị
xử tử hình là một trong các trường hợp sau: Nhiều người hiếp dâm một người; do
hiếp dâm đã làm cho nạn nhân chết, làm cho nạn nhân bị trụy thai hoặc làm tổn
thương lớn đến sức khỏe của nạn nhân, nhất là đối với nạn nhân là vị thành niên;
hiếp nhiều người; hiếp người đang mê sảng, hoặc bị bệnh thần kinh; hiếp người có
quan hệ huyết thống.
Như vậy, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong pháp luật hình sự Việt Nam
từ năm 1945 đến trước khi ban hành BLHS năm 1985 chưa được pháp điển hóa và
quy định thành tội phạm độc lập, mà chỉ được quy định trong một số văn bản pháp
luật và là trường hợp tăng nặng của tội hiếp dâm, các Tòa án xét xử tội phạm này
chủ yếu theo đường lối, chính sách và các bản tổng kết xét xử. Do đó, giá trị pháp lý
của các văn bản này chưa cao, chưa cụ thể, thiếu thống nhất. Thực trạng này đòi hỏi
phải có một văn bản pháp lý chính thức quy định thống nhất về tội phạm, trong đó
có tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
1.3.2. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự năm 1985
BLHS năm 1985 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 1986. Đây là BLHS
đầu tiên của nước ta, đánh dấu sự tiến bộ về kỹ thuật lập pháp, các chính sách hình
sự ở nước ta. Từ khi ra đời đến trước khi có BLHS 1999 thì BLHS 1985 đã có 4 lần
sửa đổi, bổ sung năm 1989, 1991,1992 và năm 1997. Trong lần sửa đổi, bổ sung lần
thứ 4 BLHS 1985, hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi được tách thành tội phạm
độc lập với tên gọi “tội hiếp dâm trẻ em” quy định tại Điều 112a.
"Điều 112a. Tội hiếp dâm trẻ em[32].
1- Người nào hiếp dâm trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ
bảy năm đến mười lăm năm.
2- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười
lăm năm đến hai mươi năm:…
3- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù chung
thân hoặc tử hình:…
19


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×