Tải bản đầy đủ

Khóa luận tốt nghiệp: Đánh giá tình hình sản xuất lúa tại phường Khánh Xuân, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắl Lắk

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
KHOA KINH TẾ 

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA
 TẠI PHƯỜNG KHÁNH XUÂN, TP.BUÔN MA 
THUỘT,
 TỈNH ĐẮL LẮK

Sinh viên     

: Nguyễn Thị Thu Trang 

Chuyên ngành

: Kinh tế Nông Nghiệp

Khóa học    

: 2011 ­2015



TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
KHOA KINH TẾ 

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA
 TẠI PHƯỜNG KHÁNH XUÂN, TP.BUÔN MA THUỘT,
 TỈNH ĐẮL LẮK

Sinh viên     

: Nguyễn Thị Thu Trang 

Chuyên ngành

: Kinh tế Nông nghiệp

GVHD

: Th.S Trần Ngọc Kham


3


LỜI CẢM ƠN
Để  hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp “Đánh giá tình hình sản xuất lúa tại  
phường Khánh Xuân, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk ” em xin chân thành gửi lời  
cảm ơn đến:
Toàn thể các thầy, cô giáo Trường Đại học Tây Nguyên nói chung, thầy cô  
giáo Khoa Kinh tế nói riêng đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức  
cơ  sở  lý luận rất quý giá giúp cho em nâng cao được nhận thức trong quá trình  
thực tập cũng như quá trình nghiên cứu.
Đặc biệt là thầy giáo hướng dẫn Th.S Trần Ngọc Kham đã tận tình hướng  
dẫn, chỉ bảo, dìu dắt em trong suốt quá trình thực tập và hoàn thành đề tài này.
Tôi xin cảm  ơn các bác, cô, chú, anh, chị  ở  UBND phường Khánh Xuân và 
bà con trong phường đã tận tình giúp đỡ  em trong việc thu thập số  liệu và áp 
dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn.
Đắk Lắk, tháng 06 năm 2015


Sinh viên
                                                                                  Nguyễn Thị Thu Trang

i


MỤC LỤC
 PHẦN 1                                                                                                                      
 
.....................................................................................................................
   
 1
 ĐẶT VẤN ĐỀ                                                                                                            
 
...........................................................................................................
   
 1
 PHẦN 2                                                                                                                      
 
.....................................................................................................................
   
 3
 TỔNG QUAN TÀI LIỆU                                                                                           
 
..........................................................................................
   
 3
 Bảng 2.1. Giá trị dinh dưỡng của lúa gạo so với cây lấy hạt khác (%).                  
 
.................
   
 3
 PHẦN 3                                                                                                                    
 
...................................................................................................................
    
 19
 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                                                
 
...............................................
    
 19
 Bảng 3.1. Hiện trạng sử dụng đất của phường Khánh Xuân năm 2014               
 
..............
    
 23
 Bảng 3.2. Cơ cấu diện tích các loại cây trồng năm 2014.                                      
 
.....................................
    
 25
 Bảng 3.3. Số hộ sản xuất lúa được điều tra phỏng vấn                                        
 
.......................................
    
 30
 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN                                                        
 
.......................................................
    
 35
 Bảng 4.1. Nhân khẩu, lao động của các nông hộ                                                   
 
..................................................
    
 35
 Bảng 4.2. Trình độ học vấn                                                                                    
 
...................................................................................
    
 36
 Bảng 4.3: Tình hình sử dụng đất của các nhóm hộ                                                
 
...............................................
    
 38
 Bảng 4.4. Kinh nghiệm sản xuất lúa                                                                      
 
.....................................................................
    
 38
 Bảng 4.5. Máy móc thiết bị của các hộ điều tra                                                     
 
....................................................
    
 39
 Bảng 4.6. Mức độ áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất                                 
 
................................
    
 42
 Bảng 4.7. Lịch thời vụ                                                                                             
 
............................................................................................
    
 43
 Bảng 4.8. Tình hình vay vốn của các hộ sản xuất lúa                                            
 
...........................................
    
 44
 Bảng 4.9. Chi phí đầu tư cho sản xuất trồng lúa vụ Hè Thu                                 
 
................................
    
 45
 Bảng 4.10. Chi phí đầu tư cho sản xuất trồng lúa vụ Đông Xuân                         
 
........................
    
 47
 Bảng 4.11. So sánh chi phí của vụ Hè Thu và Đông Xuân                                     
 
....................................
    
 48
 Bảng 4.12. Bảng phân tích các chỉ số tài chính vụ Hè Thu                                    
 
...................................
    
 49
 Bảng 4.13. Bảng phân tích các chỉ số tài chính vụ Đông Xuân                              
 
.............................
    
 50
 Bảng 4.14. Tình hình tham dự hoạt động khuyến nông của nông dân                   
 
..................
    
 54
 Bảng 4.15. Đánh giá của nông dân về thông tin thị trường                                    
 
...................................
    
 55
 Bảng 4.16. Bảng phân tích SWOT về tình hình sản xuất lúa                                 
 
................................
    
 57
 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ                                                                                  
 
.................................................................................
    
 62
ii


iii


DANH MỤC BẢNG BIỂU
 Bảng 2.1. Giá trị dinh dưỡng của lúa gạo so với cây lấy hạt khác (%).                  
 
.................
   
 3
 Bảng 3.1. Hiện trạng sử dụng đất của phường Khánh Xuân năm 2014               
 
..............
    
 23
 Bảng 3.2. Cơ cấu diện tích các loại cây trồng năm 2014.                                      
 
.....................................
    
 25
 Bảng 3.3. Số hộ sản xuất lúa được điều tra phỏng vấn                                        
 
.......................................
    
 30
 Bảng 4.1. Nhân khẩu, lao động của các nông hộ                                                   
 
..................................................
    
 35
 Bảng 4.2. Trình độ học vấn                                                                                    
 
...................................................................................
    
 36
 Bảng 4.3: Tình hình sử dụng đất của các nhóm hộ                                                
 
...............................................
    
 38
 Bảng 4.4. Kinh nghiệm sản xuất lúa                                                                      
 
.....................................................................
    
 38
 Bảng 4.5. Máy móc thiết bị của các hộ điều tra                                                     
 
....................................................
    
 39
 Bảng 4.6. Mức độ áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất                                 
 
................................
    
 42
 Bảng 4.7. Lịch thời vụ                                                                                             
 
............................................................................................
    
 43
 Bảng 4.8. Tình hình vay vốn của các hộ sản xuất lúa                                            
 
...........................................
    
 44
 Bảng 4.9. Chi phí đầu tư cho sản xuất trồng lúa vụ Hè Thu                                 
 
................................
    
 45
 Bảng 4.10. Chi phí đầu tư cho sản xuất trồng lúa vụ Đông Xuân                         
 
........................
    
 47
 Bảng 4.11. So sánh chi phí của vụ Hè Thu và Đông Xuân                                     
 
....................................
    
 48
 Bảng 4.12. Bảng phân tích các chỉ số tài chính vụ Hè Thu                                    
 
...................................
    
 49
 Bảng 4.13. Bảng phân tích các chỉ số tài chính vụ Đông Xuân                              
 
.............................
    
 50
 Bảng 4.14. Tình hình tham dự hoạt động khuyến nông của nông dân                   
 
..................
    
 54
 Bảng 4.15. Đánh giá của nông dân về thông tin thị trường                                    
 
...................................
    
 55
 Bảng 4.16. Bảng phân tích SWOT về tình hình sản xuất lúa                                 
 
................................
    
 57

iv


DANH MỤC SỞ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
 Sơ đồ 2.1: Quá trình tiêu thụ sản phẩm                                                                  
 
.................................................................
    
 13
 Sơ đồ 2.2: Khâu tiêu thụ lúa                                                                                    
 
...................................................................................
    
 14
 Biểu đồ 2.1. Sản lượng và diện tích lúa gạo thế giới (2004 – 2013)                    
 
.................
    
 15
 Sơ đồ 3.1: Cơ cấu diện tích các loại đất                                                                
 
...............................................................
    
 22
 Sơ đồ 3.2. Cơ cấu sử dụng đất tại phường Khánh Xuân                                      
 
.....................................
    
 26
 Biểu đồ 4.1: Máy móc thiết bị của các hộ điều tra                                                
 
...............................................
    
 40
 Biểu đồ 4.2: Vay vốn của các hộ sản xuất lúa                                                       
 
......................................................
    
 44
 Biểu đồ 4.3: Chi phí vụ Hè Thu                                                                              
 
.............................................................................
    
 46
 Biểu đồ 4.4: Chi phí vụ Đông Xuân                                                                        
 
.......................................................................
    
 48
 Biểu đồ 4.5: Biểu đồ tuyến tính của diện tích và chi phí vụ Hè Thu                    
 
...................
    
 52
 Biểu đồ 4.6: Biểu đồ tuyến tính của diện tích và chi phí vụ Hè Thu                    
 
...................
    
 53
Biểu đồ 2.1. Sản lượng và diện tích lúa gạo thế giới (2004 – 2013)..............
                Error:
  
 
Reference source not found

v


DANH MỤC VIẾT TẮT
BQ

Bình quân

BVTV

Bảo vệ thực vật

DTBQ

Diện tích bình quân

ĐVT 

Đơn vị tính

GT

Gieo trồng

HĐKN

Hoạt động khuyến nông

IBM

Quản lí dịch hại tổng hợp

NHNN

Ngân hàng nông nghiệp

NHCS 

Ngân hàng chính sách

TNCP

Thu nhập trên chi phí

TDP

Tổ dân phố

TH

Thu hoạch

UBND

Ủy ban nhân dân

vi


vii


PHẦN 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lí do chọn đề tài
Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất rất cơ bản của nền kinh tế quốc  
dân, sử  dụng đất đai để  trồng trọt và chăn nuôi, nó sản xuất ra một lượng lớn  
hàng hoá cho xã hội và các sản phẩm đó là nguồn lương thực, thực phẩm thiết 
yếu cho con người, cung cấp nguyên vật liệu cho ngành công nghiệp... Nông 
nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn 
nuôi, sơ chế nông sản. 
Lúa là cây lương thực quan trọng trong nền nông nghiệp, nó góp phần vào  
đảm bảo an ninh lương thực và sự   ổn định đời sống của người dân Việt Nam. 
Lúa gạo đáp ứng cho nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu qua nhiều thị trường 
trên thế  giới đem lại nguồn ngoại tệ  cho đất nước. Những năm gần đây, Việt 
Nam đã tham gia vào thị trường lúa gạo quốc tế sản lượng gạo xuất khẩu hàng  
năm đứng thứ hai trong số các nước xuất khẩu gạo. 
Cây lúa có đặc tính sinh trưởng và thích ứng tốt trên các điều kiện khí hậu  
khác nhau nên cây lúa được trồng phổ  biến  ở  rất nhiều nơi.  Phường Khánh 
Xuân, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk cũng là nơi có điều kiện tự nhiên thuận  
lợi phù hợp cho sự  phát triển cây lúa. Trong thời gian qua, sản lượng lúa của 
phường Khánh Xuân không ngừng tăng lên, đáp ứng không chỉ tiêu dùng trong gia  
đình mà còn cung cấp cho thị trường một lượng lớn lúa hàng hoá. 
Để nâng cao giá trị kinh tế của cây lúa chúng ta phải chú trọng cả khâu sản  
xuất và khâu tiêu thụ  làm cho cây lúa  ở  phường Khánh Xuân mang lại thu nhập  
cao cho người dân. Tuy nhiên tình hình sản xuất lúa trên địa bàn phường Khánh  
Xuân bà con nông dân cũng gặp nhiều khó khăn về  thời tiết, khí hậu, nguồn  
nước tưới tiêu, dịch bệnh cũng như  nguồn vốn sản xuất còn hạn chế  điển hình 
như:
Chi phí nguyên liệu đầu vào giá ngày càng tăng gây khó khăn cho quá trình 
sản xuất.
Do biến động giá cả trên thị trường, khiến giá cả bấp bênh không ổn định.
1


Kênh tiêu thụ chưa ổn định, còn mang tính tự phát.
Khâu bảo quản và khâu thu hoạch chưa hiệu quả... và còn rất nhiều khó khăn trở 
ngại khác.
Xuất phát từ  những vấn đề  trên tôi thực hiện đề  tài  “Đánh giá tình hình  
sản xuất lúa tại phường Khánh Xuân, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh  Đắk Lắk” để 
làm khoá luận tốt nghiệp.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
­ Đánh giá tình hình sản xuất lúa của các hộ  nông dân tại phường Khánh 
Xuân, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.
­ Xác định các yếu tố   ảnh hưởng đến phát triển sản xuất lúa và đề  xuất 
giải pháp để  nâng cao hiệu quả sản xuất tại phường Khánh Xuân, Tp Buôn Ma  
Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

2


PHẦN 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Một số khái niệm 
­ Khái niệm về sản xuất
Sản xuất là quá trình sử  dụng các yếu tố  đầu vào và các nguồn lực cần  
thiết để tạo ra sản phẩm hàng hóa một cách có hiệu quả.
2.1.2. Vai trò của việc sản xuất lúa
Như  chúng ta đã biết lúa là một trong năm loại cây lương thực chính của 
thế  giới. Đối với người Việt Nam ta cây lúa không chỉ  là một cây lương thực  
quý là còn là một loại thực phẩm hết sức gần gũi và đóng vai trò cực kỳ  quan  
trọng trong dinh dưỡng. 
Về giá trị kinh tế: Lúa gạo được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như 
công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế  biến thực phẩm và công nghiệp dược. Sản 
phẩm phụ của cây lúa còn được làm thức ăn cho gia súc, tạo điều kiện phát triển  
cho chăn nuôi cung cấp thực phẩm cho con người và phân bón cho trồng trọt.
Về giá trị dinh dưỡng: Gạo là thức ăn nhiều dinh dưỡng. So với lúa mì, gạo 
có thành phần tinh bột và protein thấp hơn, nhưng năng lượng tạo ra cao hơn do  
chứa nhiều chất béo hơn.
Bảng 2.1. Giá trị dinh dưỡng của lúa gạo so với cây lấy hạt khác (%).
        Hàm lượng

Tinh 

Lọai hạt
Lúa

bột
62,4

Lúa mì

Protein

Lipit

Xenluloza Tro

Nước

7,9

2,2

9,9

5,7

11,9

63,8

16,8

2,0

2,0

1,8

13,6

Ngô

92,2

10,6

4,3

2,0

1,4

12,5

Cao lương

71,7

12,7

3,2

1,5

1,6

9,9

Nguồn: Viện dinh dưỡng quốc gia
Như vậy lúa là một cây lương thực quan trọng rất có giá trị về dinh dưỡng 
và kinh tế cao.
3


Sản phẩm của cây lúa
                                     

             Sản phẩm chính              
Sản phẩm phụ

 

                                                                      
­ Đối với con người
Lúa làm lương thực, thực phẩm: Toàn thế giới sử dụng lúa làm lương thực 
cho người.  Ở  nước ta sử dụng lúa là lương thực chính. Khẩu phần ăn sử  dụng 
cơm (lúa gạo), cá, thịt, rau xanh. Hạt lúa có thể xay xát ra gạo để  nấu cơm, nấu  
cháo hoặc chế  biến thành các món ăn như  làm bánh, kẹo, c hế  biến rượu, chế 
biến bánh, kẹo, làm môi trường để nuôi cấy men, cơm mẻ, các loại bánh làm từ 
bột gạo ngoài ra còn hàng chục loại thực phẩm khác làm từ gạo.
Lúa gạo còn dùng làm thuốc chữa bệnh: Cám hay nói đúng hơn là lớp vỏ 
ngoài của hạt gạo do chứa nhiều protein, chất khoáng, chất béo, vitamin, nhất là 
vitamin nhóm B nên được dùng làm bột dinh dưỡng trẻ  em, điều trị  bệnh phù  
thũng và làm đẹp.
­ Đối với chăn nuôi
4


Ngoài hạt lúa là bộ phận chính làm lương thực thì còn những sản phẩm phụ 
mang lại giá trị kinh tế cao như: tấm, cám, trấu, rơm rạ...
Lúa làm thức ăn cho chăn nuôi. Từ  hạt lúa có thể  xay vỡ nuôi gia cầm (gà,  
vịt, ngan, ngỗng…), nghiền thành bột và chế biến làm thức ăn cho trâu bò, lợn và 
gia cầm, chế  biến thức ăn cho cá…rơm có thể  cho trâu bò ăn tươi, sau khi thu 
hoạch có thể phơi khô làm thức ăn cho gia súc cho mùa mưa lạnh.
Chế  biến thức ăn chăn nuôi từ  lúa: Lúa nghiền thành bột và có thể  trộn 
theo thành phần và tỷ lệ khác nhau với bột sắn (khoai mỳ), khô dầu lạc, khô dầu 
đậu tương, bột cá, vỏ  tôm…để  chế  biến làm các loại thức ăn cho gia súc, gia 
cầm và thủy sản. 
 Bộ phận rễ lúa còn nằm trong đất sau khi thu hoạch cũng được cày bừa vùi 
lấp làm cho đất tươi xốp vì vi sinh vật phân giải thành nguồn phân hữu cơ  bổ 
sung dinh dưỡng cho cây lúa vụ sau. 
­  Đối  với ngành công nghiệp
Làm nhiên liệu, chất đốt: Vỏ lúa làm chất đốt để đun nấu và sinh hoạt gia 
đình. Cây lúa sau khi thu hoạch mang phơi khô dùng làm các vật dụng như chổi, 
chiếu, làm chất đốt để đun nấu. 
Làm nguyên liệu cho công nghiệp: Lúa làm nguyên liệu sản xuất các sản 
phẩm công nghiệp như mỹ phẩm, thuốc chữa bệnh... Vỏ trấu còn được dùng làm 
ván ép, vật liệu cách nhiệt, cách âm, chế tạo carbon và silic.
2.1.3. Kỹ thuật sản xuất lúa
­ Chọn giống tốt
Nên chọn giống lúa cao sản, thời gian sinh trưởng trung ngày và ngắn ngày.  
Các giống được sử  dụng phải phù hợp với từng vùng, từng vụ. Hạt giống phải  
có chất lượng tốt như  hạt giống hạt chắc, vàng óng không có chấm đen, không 
có sâu bệnh. Dùng giống xác nhận, giống không có lẫn hạt cỏ, loại bỏ hạt cỏ còn 
sót lại trước khi gieo sạ….Trước khi ngâm  ủ, cần sàng sảy lại để  loại bỏ  hạt  
cỏ… hoặc đãi trong nước để loại hạt cỏ hoặc hạt lép, lửng… Hạt giống có tỷ lệ 
nảy mầm trên 90%, sức nảy mầm khoẻ.
­  Làm đất

5


Trước khi làm đất phải tiến hành vệ sinh đồng ruộng, chuẩn bị lại bờ vùng 
bờ thửa để giữ nước, hệ thống mương tưới và mương tiêu nước. Đất cần được  
cày bừa kỹ, cày  ải phơi đất, bừa làm nhỏ  đất, san bằng mặt ruộng không để 
vũng nước đọng trên mặt ruộng, tạo lớp đất nhuyễn dày 5 cm trên mặt ruộng.
Làm đất ướt: Đất được xới bằng máy khi còn nước, trục vùi ngâm nước từ 
3 – 5 ngày, tháo nước ra vừa đủ để bừa, sau đó trang phẳng mặt ruộng, đánh rãnh  
thoát nước và tiến hành gieo sạ. 
­ Sạ đúng mật độ và đúng kỹ thuật 
Phương pháp gieo sạ: Có 2 cách sạ  chính đó là sạ  lan (sạ  tay) và sạ  hàng.  
Tuy nhiên nên sạ  thưa để  giảm áp lực sâu bệnh, giảm đổ  ngã. Nên sạ  hàng với  
lượng giống 80 – 100kg /ha, nếu sạ lan (sạ tay) thì cũng chỉ nên 100 – 120kg /ha,  
tối đa 150kg/ha
­ Kỹ thuật bón phân
Lượng bón cho 1 ha từ 2 ­ 3 tấn phân chuồng, 150 kg lân Văn Điển, 150 kg ­ 
200 kg phân Urê và 150 kg KCl.
Bón lót: 1 ngày trước khi sạ  gồm toàn bộ  lượng phân chuông và toàn bộ 
lượng phân lân.
Bón thúc lần 1: 15 ngày sau khi sạ, bón 1/3 lượng phân đạm và 1/2 lượng 
phân KCl.
Bón thúc lần 2: Sau khi bón thúc lần 1 là 20 ngày, bón 1/3 lượng phân đạm.
Bón thúc lần 3: Trước lúc lúa trỗ  15­20 ngày, bón 1/3 lượng đạm và 1/2  
lượng KCl. 
­ Điều chỉnh mức nước ruộng
Giữ  ruộng khô sau khi sạ  hạt từ  3­5 ngày đưa nước  vào xăm xắp mặt  
ruộng, sau đó đưa nước vào theo chiều cao của cây lúa. Sau đó giữ nước 5­7 cm.
Nguyên tắc chung “cây lúa không phải lúc nào cũng cần ngập nước, chỉ cần  
bơm nước vào ruộng cao tối đa 5cm” 
­ Diệt cỏ dại và định lại mật độ
Sau sạ  1­2 ngày tiến hành phun thuốc diệt cỏ Sôfít. Làm cỏ  bằng tay cùng 
với bón thúc lần 1 và 2. Dặm khuyết và định lại mật độ sâu 20 ngày sau khi sạ.
­ Phòng trừ sâu, bệnh hại lúa 
6


Quản lý dịch hại tổng hợp “IPM” để  quản lý các loại dịch hại chủ  yếu  
như: Rầy nâu, bệnh lúa cỏ, vàng lùn, lùn xoắn lá, đạo ôn và các loài sâu chính 
khác:  bù lạch, sâu cuốn lá, sâu đục thân, bọ xít hôi… Áp dụng biện pháp phòng  
trừ tổng hợp (IPM) bao gồm 5 biện pháp cơ bản sau: 
 Biện pháp canh tác kỹ thuật 

Sử dụng thực tiễn canh tác có liên quan tới sản xuất cây trồng, hạn chế tối 
đa môi trường sống và sinh sản của các loài dịch hại, đồng thời tạo môi trường  
thuận lợi cho cây trồng phát triển khỏe, có sức chống dịch hại cao. 
  Biện pháp sử dụng giống 

Sử  dụng các loại giống mà khi dịch hại tấn công thường ít hay không gây 
ảnh hưởng thiệt hại về mặt kinh tế. 
  Ðấu tranh sinh học và cách phòng trừ sinh học 

Trong hệ  sinh thái luôn có mối quan hệ  dinh dưỡng, các thành phần trong  
chuỗi dinh dưỡng luôn khống chế lẫn nhau để  chúng hài hòa về  số lượng, đó là 
sự  đấu tranh sinh học trong tự nhiên. Trong sản xuất nên lợi dụng đặc tính này 
để hạn chế sự can thiệp của con người. 
 Biện pháp điều hòa 

Tổ chức việc kiểm dịch, khử trùng nhằm ngăn chặn dịch hại. 
 Biện pháp sử dụng hóa chất khi cần thiết và hợp lý 

Ðây là biện pháp cuối cùng sau khi áp dụng các biện pháp trên không có  
hiệu quả, khi mật độ  dịch hại phát triển đến ngưỡng gây thiệt hại về  kinh tế.  
Tuy nhiên, khi sử  dụng thuốc phải cân nhắc kỹ  theo nguyên tắc 4 đúng và nhớ 
đọc kỹ hướng dẫn sử dụng thuốc trước khi dùng. 
Các nguyên tắc cơ bản của chương trình IPM đó là: 
­ Trồng cây khỏe: Cây có sức chống chịu cao. 
­ Làm giàu thiên địch, tạo điều kiện cho thiên địch phát triển và nhân giống. 
­ Thường xuyên thăm vườn để có biện pháp cụ thể, kịp thời. 
Chú ý: Không phun thuốc trừ sâu trong vòng 40 ngày đầu sau sạ để bảo vệ  
hệ  thiên địch, chỉ  phun thuốc hóa học khi ngưỡng phòng trừ  quy định và phải  
tuân thủ kỹ thuật 4 đúng:   
 Đúng   thuốc:   Chọn   đúng   thuốc   có   ghi   đối   tượng   phòng   trừ   trên   nhãn 

thuốc. 
7


 Đúng liều lượng: Tuân thủ  theo đúng quy dịnh về  liều lượng thuốc cần 

sử dụng trên một đơn vị diện tích, ghi trên nhãn thuốc. Cần chú ý đến giai đoạn  
sinh trưởng của cây lúa (lúa còn non hay che tán) để  pha đủ  lượng nước cần 
phun. 
 Đúng lúc: Phun thuốc vào đúng giai đoạn phát dục của sâu, rầy hoặc khi 

bệnh chớm xuất hiện, có ghi rõ trên nhãn thuốc. 
 Đúng cách: Phải phun trúng vào nơi có sâu rầy sinh sống như rầy  ở gốc  

lúa, sâu ở trên lá hay trên thân.  
­  Thu hoạch và bảo quản
Thời gian thu hoạch: Thu hoạch vào lúc sau trổ 28 ­ 32 ngày hoặc khi thấy 
85% ­ 90% số hạt trên bông đã chín vàng. Vì nếu để  muộn hơn hạt lúa sẽ  dễ bị 
rụng làm thất thoát trong quá trình thu hoạch. 
Biện pháp thu hoạch phải nhanh và gọn, nên sử dụng máy gặt đập liên hợp  
hoặc máy gặt dải hàng để  cắt lúa. Thu hoạch bằng công nghệ  sau thu hoạch  
như: Sử  dụng máy gặt đập liên hợp để  giảm thất thoát; dùng máy sấy để  đảm 
bảo chất lượng hạt gạo không bị  gãy, giữ  được độ  trong của hạt… Công nghệ 
sau thu hoạch sẽ  góp phần làm giảm chi phí, đồng thời giảm thất thoát, thu  
hoạch nhanh gọn đặc biệt trong mùa mưa. 
Trong vụ Đông Xuân, phơi thóc trên sân gạch, xi măng hoặc sân đất. Nên sử 
dụng lưới lót dưới trong quá trình phơi, phơi từ 2 – 3 ngày là được. 
Trong quá trình phơi sấy không nên để  hạt lúa quá nóng hay nhiệt độ  thay  
đổi bất thường, phơi sấy đạt ẩm độ tồn trữ 14% vì nếu làm sai quy trình sẽ ảnh  
hưởng trong quá trình xay xát như: Bể, vỡ, gạo tấm nhiều nhưng ít gạo nguyên, 
hạt gạo tăng tỷ lệ bạc bụng hay hạt lúa để giống về sau không đạt chất lượng vì 
dễ bị sâu bệnh tấn công trong quá trình tồn trữ và giảm tỷ lệ nẩy mầm. 
Sau khi làm khô, rê sạch và sử dụng bao để đựng hoặc vô bồ nhưng thường  
dùng bao thì tốt hơn và tiện lợi hơn khi bán sản phẩm. Bảo quản lúa  ở  những 
nơi khô ráo và thoáng. Nếu bảo quản trong thời gian dưới 3 tháng, độ   ẩm thóc 
đạt 13% ­ 14%. Nếu thời gian bảo quản trên 3 tháng, độ   ẩm phải dưới 12% ­ 
13%. Nếu là lúa giống thì nên sử dụng bao bì riêng và phải có ký hiệu rõ ràng để 
tránh nhầm lẫn với lúa ăn (lúa thịt). 
8


2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất cây lúa 
a) Điều kiện tự nhiên
Đất đai: trong những nhân tố  thuộc về  điều kiện tự  nhiên thông thường 
nhân tố đầu tiên mà người ta phải kể đến đó là đất đai, các tiêu thức của đất đai 
cần được phân tích, đám giá về mức độ thuận lợi hay khó khăn cho sản xuất lúa.
Khí hậu: là yếu tố quyết định đến quá trình sản xuất lúa thông qua các thông  
số như độ  ẩm, lượng mưa bình quân, ánh sáng, nhiệt độ  đều phải được phân tích  
đánh giá.
Nguồn nước: Nước có vai trò hòa tan các chất dinh dưỡng và vận chuyển 
chúng trong đất để cung cấp cho cây. Các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây hầu  
hết là chất khoáng nếu không được tan trong nước thì rễ cây sẽ không hút được. 
Nước góp phần quan trọng trong việc cải tạo đất, nó tạo điều kiện cho vi sinh  
vật  hoạt động phân giải các chất hữu cơ  làm tăng độ  phì nhiêu cho đất. Trong 
quá trình sinh trưởng cây trồng cần nhiều nước để  phát triển bộ  rễ  để  hấp thu  
chất dinh dưỡng tốt hơn. Nước  là  môi trường  sống của cây lúa,  là điều  kiện 
ngoại cảnh không thể thiếu được đối với cây lúa, vì vậy nguồn nước tưới hoặc 
khả năng đưa nước từ nơi khác vào vùng sản xuất là một vấn đề rất quan trọng.
b) Điều kiện sinh học
Giống: Giống là yếu tố  trực tiếp quyết định năng suất và sản lượng của 
cây lúa. Ngày nay với sự  phát triển không ngừng của khoa học các loại giống  
mới được tạo ra ngày càng nhiều nhằm nâng cao năng suất và chất lượng của 
sản phẩm. Tuy nhiên mỗi loại giống có những đặc điểm riêng biệt, giống chịu 
hạn tốt, giống kháng bệnh tốt và kháng sâu tốt... Những đặc tính này nếu được 
khai thác phù hợp với từng loại đất và khí hậu thì sẽ mang lại năng suất cao và  
phẩm chất tốt hơn cho cây trồng người nông dân bán được giá cao hơn. 
Phân bón: có 16 loại dưỡng chất cần thiết cho cây trồng. Trong đó có 3 
nguyên tố do nước và do không khí cung cấp ( C, H, O). Mười ba nguyên tố khác 
do đất đai và phân bón do con người cung cấp. Phân bón được chia thành các loại  
phân sau đây gắn liền và tác động trực tiếp của chúng lên cây trồng.

­ Phân đạm: là chất tạo hình cho cây lúa là thành phần chủ yếu của Protein.
9


­ Phân lân: Lân có vai trò quan trọng trong đời sống của cây trồng. Lân có  
trong thành phần của hạt nhân tế bào, rất cần trong việc hình thành các bộ phận 
mới của cây. Lân tham gia vào thành phần các enzim, các protein, tham gia vào  
quá trình trổng hợp các axit amin. Lân kích thích sự phát triển của rễ cây, làm cho 
rễ  ăn sâu vào đất và lan rộng ra xung quanh, tại điều kiện cho cây trồng chịu 
được hạn và ít đổ  ngã. Lân kích thích quá trình đẻ  nhánh, nảy chồi, thúc đẩy ra 
hoa kết quả sớm và nhiều. Lân làm tăng đặc tính chống chịu của cây đối với các 
yếu tố không thuận lợi: chống rét, chống hạn, chịu độ  chua của đất, chống một 
số loại sâu bệnh hại...
­ Phân Kali: Kali có vai trò chủ yếu trong việc chuyển hóa năng lượng trong 
quá trình đồng hóa các chất dinh dưỡng của cây. Kali làm tăng phẩm chất nông  
sản và góp phần làm tăng năng suất của cây trồng, tăng hàm lượng bột và tăng 
khả năng bảo quản của hạt.
Sâu bệnh hại: đây là những tác nhân gây ảnh hưởng xấu đến quá trình sinh 
trưởng và phát triển của cây lúa, làm giảm năng suất lúa, giảm thu nhập của  
người trồng lúa.

10


c) Điều kiện kinh tế, xã hội
Đặc điểm dân cư, trình độ, kinh nghiệm canh tác  ảnh hưởng đến việc sản 
xuất lúa. Những vùng có kinh nghiệm canh tác lâu đời, có trình độ  kỹ  thuật  
thường có năng suất lúa cao hơn.
Thị  trường, giá cả  cũng là nhân tố  tác động đến người nông dân sản xuất.  
Giá cả ở đây bao gồm cả giá lúa và giá chi phí đầu vào, chi phí cho sản xuất lên 
quá cao mà người nông dân không có vốn để đầu tư  cho sản xuất cũng buộc họ 
phải thu hẹp quy mô sản xuất.
2.1.5. Một số vấn đề lý luận về tiêu thụ lúa
+ Khái niệm tiêu thụ sản phẩm
­ Về nghĩa hẹp: Tiêu thụ sản phẩm là quá trình chuyển sang hình thái giá trị 
sản phẩm. Sản phẩm được coi là tiêu thụ  khi khách hàng chấp nhận thanh toán. 
Theo quan điểm này, quá trình tiêu thụ bắt đầu khi đưa hàng vào lưu thông và kết 
thúc khi đã bán xong.
­ Theo nghĩa rộng: Tiêu thụ sản phẩm chính là một quá trình bao gồm nhiều  
khâu từ  việc nghiên cứu thị  trường, định hướng sản xuất, tổ  chức bán hàng và  
thực hiện các dịch vụ  trước và sau khi bán hàng. Như  vậy, theo quan điểm này, 
tiêu thụ sản phẩm là một quá trình xuất hiện từ trước khi tổ chức các hoạt động  
sản xuất và chỉ kết thúc khi đã bán được sản phẩm.
­ Về  bản chất, tiêu thụ  sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị  của sản  
phẩm, là giai đoạn đưa sản phẩm từ  người sản xuất đến người tiêu dùng. Quá 
trình này, người sản xuất có thể thu hồi được vốn đầu tư của mình để trang trải 
các chi phí sản xuất và tiếp tục quá trình sản xuất.
+ Đặc điểm của tiêu thụ sản phẩm
Những đặc điểm tiêu thụ  sản phẩm nông nghiệp gắn liền với những đặc 
điểm của sản xuất nông nghiệp, với những sản phẩm nông nghiệp và thị trường 
nông sản. Những đặc điểm đó là:
­ Sản phẩm nông nghiệp và thị trường nông sản mang tính chất vùng và khu  
vực. Đặc điểm này xuất phát từ  đặc điểm của sản xuất nông nghiệp gắn chặt  
với điều kiện tự nhiên mang tính chất vùng. Lợi thế so sánh và lợi thế tuyệt đối 
của các vùng là yếu tố  rất quan trọng trong việc lựa chọn hướng sản xuất kinh  
11


doanh của cơ  sở  sản xuất kinh doanh và tổ  chức hợp lý quá trình tiêu thụ  sản 
phẩm. Có sản phẩm chỉ  thích  ứng với một vùng, thậm chí tiểu vùng và lợi thế 
tuyệt đối có được coi như là những đặc điểm mà ở các vùng khác, khu vực khác  
không  có.   Đối   với   những  sản   phẩm  loại  này  có   thể   có   nhưng  hình  thức   và  
phương pháp tiêu thụ  đặc biệt. Đối với những loại sản phẩm khá phổ  biến mà 
vùng nào cũng có thì phải có những hình thức tiêu thụ thích hợp.
­ Tính chất mùa vụ  của sản xuất nông nghiệp có tác động mạnh mẽ  đến 
cung­cầu của thị trường nông sản và giá cả nông sản. Sự khan hiếm dẫn đến giá  
cả  cao vào đầu vụ, cuối vụ  và sự  dư  thừa làm cho giá cả  giảm vào chính vụ  là 
một biểu hiện của đặc điểm này. Việc chế biến, bảo quản và dự trữ sản phẩm 
để  đảm bảo cung cầu tương đối  ổn định là một yêu cầu cần được chú ý trong  
quá trình tổ chức tiêu thụ sản phẩm.
­ Sản phẩm nông nghiệp rất đa dạng, phong phú và trở  thành nhu cầu tối 
thiểu hàng ngày của mỗi người, với thị trường rất rộng lớn nên việc tổ chức tiêu 
thụ  sản phẩm phải hết sức linh hoạt. Sản phẩm cồng kềnh, tươi sống, khó bảo 
quản chuyên chở xa, vì vậy cần tổ chức các chợ nông thôn, các cửa hàng lưu động  
và nhiều hình thức linh hoạt và thuận tiện cho người tiêu dùng, hoặc sơ chế trước  
khi tiêu thụ, đồng thời phải sử  dụng các phương tiện chuyên dùng riêng khi vận 
chuyển, bảo quản.
­ Một bộ  phận lớn như  nông sản, lương thực, thực phẩm được tiêu dùng  
nội bộ hoặc với tư cách là tư liệu sản xuất, vì vậy phải tính đến những nhu cầu 
đó một cách cụ  thể  để  tổ  chức tốt việc tiêu thụ  đối với nông sản được coi là 
hàng hóa vượt ra ngoài phạm vi tiêu dùng của gia đình, của cơ sở sản xuất kinh  
doanh. Những đặc điểm trên đây cần được tính đến trong việc tổ chức quá trình  
tiêu thụ sản phẩm của các cơ sở sản xuất kinh doanh nông nghiệp.
+ Vai trò của tiêu thụ sản phẩm
­ Tiêu thụ  sản phẩm là một khâu quan trọng của quá trình hoạt động sản  
xuất kinh doanh. Đó chính là quá trình thực hiện giá trị  sản phẩm, là giai đoạn  
làm cho sản phẩm ra khỏi quá trình sản xuất và bước vào lưu thông, đưa sản  
phẩm từ  lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực tiêu dùng. Có thể  biểu hiện giai đoạn 
tiêu thụ sản phẩm trong quá trình sản xuất theo sơ đồ 2.1:

Đầu vào

12


Sản xuất

Đầu ra

Tiêu dùng

(Nguôn: Giao trinh kinh tê nông nghiêp
̀
́ ̀
́
̣ )
Sơ đồ 2.1: Quá trình tiêu thụ sản phẩm
­ Trong xã hội, việc tổ  chức tốt các hoạt động tiêu thụ  sản phẩm sẽ  thúc  
đẩy nhanh quá trình phân phối và lưu thông, đẩy nhanh quá trình tái sản xuất xã  
hội, trên cơ sở đó thúc đẩy sự phát triển mọi mặt của nền kinh tế.
­ Trong sản xuất, kết quả  hoạt động của khâu tiêu thụ  sản phẩm có tác  
dụng rất lớn, nhiều khi đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả  của quá trình 
sản xuất kinh doanh.
Chính nhờ khâu tiêu thụ mà người sản xuất có thể thu hồi vốn, thu hồi các 
chi phí bỏ ra, thực hiện được mục tiêu lợi nhuận và các mục tiêu khác trong sản  
xuất kinh doanh của mình. Kết quả của quá trình tiêu thụ  sẽ phản ánh tính đúng 
đắn của mục tiêu và chiến lược kinh doanh, chất lượng công tác của cả bộ máy 
quản lý.

Sản phẩm lúa

Bán trực tiếp

Bán thông qua các
 tổ chức thương mại

­ Tại các cửa hàng

­ Người thu gom (thương lái)

­ Tại chợ

­ Cơ sở chế biến
­ Các đại lý
­ Các công ty thương mại
­ Bán lẻ
­ Xuất khẩu

13


Người tiêu dùng
 

trong nước
Sơ đồ 2.2: Khâu tiêu thụ lúa

2.2. Cơ sở thực tiễn
2.2.1. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới
Sản xuất lúa gạo thế  giới năm 2013 đã xấu đi đáng kể  khi mà sản lượng  
gạo tại Trung Quốc và Ấn Độ, hai quốc gia sản xuất gạo đứng đầu thế giới, có  
xu hướng giảm. Sản lượng gạo thế  giới năm 2013  ở  mức 494 triệu tấn, tăng  
0,9% tương đương 4,2 triệu tấn so với năm 2012. Con số này cho thấy trong 10 
năm trở  lại đây (từ  năm 2007­2013), sản lượng gạo thế giới trung bình tăng 10 
triệu tấn một năm. Nếu đạt được mức này, năm 2013 sẽ  là năm liên tiếp thứ  2  
mà sản lượng gạo thế giới có mức tăng trưởng tương đối chậm.  Xuất khẩu gạo 
bình quân đến các Châu lục trong 17 năm thể hiện ở bảng 2.1
Bảng 2.2. Sản lượng lúa xuất khẩu gạo bình quân đến các Châu lục trong 
17 năm (1996­2013)
         Các châu lục
Đơn vị tính
Tỉ lệ%

Châu Á

Châu Phi Trung Đông Châu Mỹ Châu Âu Châu Úc

47,53

25,57

11,35

9,68

5,32

0,55

Nguồn: Tổng cục Thống kê

                                Nguồn: Tổng cục Thống kê
Phần lớn sự gia tăng về sản lượng lúa gạo năm 2013 trên thế giới là do sức 
tăng về sản lượng tại châu Á, đặc biệt là  Ấn Độ ­ nơi mà tình hình sản xuất đang  
14


hồi phục nhờ điều kiện thời tiết khá thuận lợi. Tuy nhiên, thiệt hại do thiếu mưa  
tại các vùng phía Đông và do cơn bão Phailin hồi đầu tháng 10 năm 2013 đã khiến  
sản lượng gạo của  Ấn Độ  giảm 2 triệu tấn xuống còn 106 triệu tấn. Như  vậy,  
sản lượng gạo của nước này sẽ giảm 1,5% so với mùa vụ năm 2012.
Hầu hết các quốc gia châu Á khác dự kiến đang trong giai đoạn thu hoạch,  
với mức sản lượng tăng đáng kể, đặc biệt là tại   Bangladesh, Campuchia, Hàn 
Quốc, Myanma, Pakistan, Philippines, Sri Lanka và Thái Lan. Vì thời tiết quá ẩm 
ướt và thiếu ánh nắng mặt trời, nên dự  báo sản lượng lúa gạo tại Indonesia sẽ 
không đạt được mục tiêu mà chính phủ  nước này đưa ra. Tuy nhiên, sản lượng 
lúa gạo của Indonesia vẫn vượt qua mức kỷ lục năm ngoái. 

                                                                             Ngu ồn:  FAO năm 2012  
Biểu đồ 2.1. Sản lượng và diện tích lúa gạo thế giới (2004 – 2013)  
Sản xuất lúa gạo tại châu Mỹ  Latinh và vùng Caribê được kỳ  vọng là hồi  
phục, mặc dù không đạt được mức sản lượng hồi năm 2011. Hầu hết các quốc 
gia trong khu vực sẽ  có vụ  mùa bội thu nhờ  điều kiện thời tiết thuận lợi, đặc  
biệt là tại Brazil, Guyana, Paraguay và Venezuela. Trong khi đó, tại Bolivia, giá 
gạo thấp cộng với điều kiện thời tiết bất lợi đã khiến sản lượng gạo nước này  
được dự báo giảm 26%. Tại châu Đại dương, mặc dù điều kiện trồng không ổn  
định, nhưng Australia vẫn đạt được mức sản lượng kỷ lục hơn 10 tấn/ha. Ngoài 
ra, diện tích lúa gạo được mở rộng đã đưa sản lượng gạo nước này đạt mức kỷ 
lục kể từ năm 2002. 
15


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×