Tải bản đầy đủ

Giáo trình nhi khoa


G IÁ O T R Ì N H

NHI KHOA


PHẠ M T R l i N G KIÊN
(C h u b iê n )

GIÁO TRÌNH

N H Í

I M O A

N H À X U Ấ T B Ả N Đ A I H Ọ C Q U Ố C G IA H À N Ộ I


CHÙ BIÊN
P G S .T S . P H Ạ M TR U N G KIÊN


THAM GIA BIÊN SOẠN;
1. P G S .T S . Lẽ Thanh Hải
2.

P G S .T S , Khu Thị Khánh Dung

3. TS. N guyên Thu Hương
4 . TS. T ạ Anh Tuấn
5. T S . Lê Thị H ông Hanh
6. T S . Trưdng Thị M ai Hông

Thư ký: Th S . Phạm Vân Đ ếm


MỤC LỤC

Lòi nói đáu

Phắn I: NHI KHOA

cơ s ở

1.

C ác th ờ i k ỳ tu ổ i t r ẻ

11

2.

S ự tă n g trư ở n g th ể c h ấ t t r ẻ e m

21

3.

S ự p h á t t r iể n tin h th ẩ n - v ậ n đ ộn g ỏ t r ẻ e m

26


4.

Đậc điểm da. Cữ, xưong trẻ em

33

5-

G ậ c đ iể m h ệ h õ h ấ p t r ẻ e m

42

6.

Đ ặc đ iể m h ệ tu ầ n h o à n t r ẻ e m

51

7.

Đ ặc đ iể m h ệ tiê u h o á t r ẻ e m

58

8.

Đ ặc d iể m h ệ t iế t n iệ u t r ẻ e m

64

9.

Đ ặ c đ iể m b ộ p h ệ n s in h d ụ c t r ẻ e m

70

10.

Đ ặc đ iể m h ệ th â n k in h t r ẻ e m

76

11.

Đ ặ c đ iế m m á u t r ẻ e m

80

12.

Nuôi duõng trẻ em dưới 5 tuổi

87

13.

Đ ặ c đ iể m t r ẻ s o s in h đ ủ th á n g v à c á c h c h ă m s ó c

99

14.

Đ ặc đ iể m t r ẻ s o s in h n o n th á n g , cá c h ch ằ m só c v à n u ô i d ư õ n g

106

Phẩn II: NHI BỆNH HỌC_________________________________________________
C h u o n g 1 :S 0 SINH
1.

N h iễm k h u ẩ n s o s in h

117

2.

S u y hô h ấ p s o s in h

13 1

3-

H ội c h ú n g v à n g d a s o s in h

14 1

Chưorig 2 : DINH OƯỠNG - NỘI T IẾ T - CHUYỂN HỔA
1.

S u y d in h d ư õ n g th iế u p ro te in • n ă n g lưọng

149

2.

T h ừ a cân , b éo phì ỏ trẻ e m

164

3.

B ệ n h cò i x ư o n g d o th iế u v ita m in D

172

4.

B ệ n h th iễ u v ita m in A

18 1


G IẢ O T R IN H N H I KHOA

5.

B u ó u c ổ đ o n th u ắ n

13 7

6.

S u y g iá p trạ n g b ẩ m s in h

19 4

7.

T ă n g s ả n th ư ợ n g th ặ n b ẩm s in h

203

C h ư o ĩìg 3 :H Ô H ẤP
1.

V iê m p h ế q u á n p h ổ i t r ẻ e m

209

2.

H en p h ế quản ò trẻ em

216

3.

S u y hô hẩp cấp 6 trẻ em

2ZS

4.

V iê m tiế u p h ế q u ả n c ấ p ỏ ĩ r ẻ e m

24S

Chuơng 4 : TIỄU HỐA
1.

B ệ n h liê u c h á y ò t r ẻ e m

253

2.

N h iễ m g iu n 6 t r ẻ e m

270

3.

H ội c h ủ n g n õ n t r ớ . tá o b ó n , b iế n g ă n

277

4.

Đ au bụng ỏ trẻ em

283

ChuDTig 5: T IẾ T NIỆU
1.

V iê m c ầ u th ậ n c ấ p

29 1

2.

H ô i c h ứ n g th ậ n h u

304

3.

N h iễ m k h u ẩ n đ u ờ n g t iế t n iệ u ồ ĩ f ẻ em

317

Chương 6 : H U Y Ế T HỌC
1.

Hội chứng thiếu méu

327

z.

T h iế u m á u ta n m á u

332

3,

B ệ n h b e ta - th a la s s e m ia

337

4

T h iế u m á u d o th iế u S ắ t

342

5-

H ội c h ứ n g x u ấ t h u y ế t

349

6.

X uất huyết giảm tiểu cầu miễn địch

357

7.

B ệ n h H e m o p h itia

363

8.

B ệ n h bệCh c á u c ấ p

37 1

Chuơng 7: THẮN KINH
1.

X u ẵ t h u y ế t n ão - m àng n ăo ò trẻ em

379

2.

V iê m m à n g n ã o m ủ

386

3.

C o g iặ t ờ t r ẻ e m

395

4.

R ố i lo ạ n p hổ t ự k ỷ ỏ t r ẻ e m

405

Chưong 8 : TIM MẠCH
1.

B ệ n h th ấ p tim

415


Mục lục

2.

B ệ n h tim bẩnn sin h

427

3.

S u y tim ở t r ẻ e m

441

Chuông 9: CẤP

cứu ■NỘI T IẾT - CHUYỂN HOÁ

1.

N gộ độc Cấp ồ t r ẻ e m

454

2.

Sốc ỏ trẻ em

463

3.

H ôn m ê 6 t r ẻ e m

475

4.

Rối lo ạ n c h u y ể n h ó a n ư ớ c , đ iệ n giải ỏ t r ẻ e m

483

5.

R ố i lo ạ n cân b ăn g to a n k iế m ở t r ẻ e m

491

6.

S ố t k é o dài ỏ t r ẻ e m

495

Chuơng 10: ĐIỂU TRỊ VA NHI KHOA XÂ HỘI
1.

s ứ d ụ n g th u ỗ c 6 t r ẻ e m

504

2.

S ứ d ụ n g C o rtic o it tro n g N hi k h o a

513

3.

S ũ d ụ n g k h á n g s in h t r o n g N h i k h o a

519

4.

T in h h ìn h b ệ n h t ậ t . t ử v o n g t r ẻ e m

534

5.

C h ă m só c s ú c k h ỏ e b a n đ â u c h o t r ẻ em

541

6.

ChưcTng trình chống nhiễm khuẩn hô hấp cấp

5 48

7.

Lô ng ghép chăm só c t r ẻ b ện h

559


LỜI NÓI ĐẢU

K h o a Y D ư ợ c - Đ ạ i h ọ c Q u ố c g i a H à N ộ í là d ơ n v ị đ à o t ạ o n h á n l ự c
V tó m ớ i đ ư ợ c t h à n h lậ p n ã m 2 0 1 0 v à c h ín h t h ứ c đ à o tạ o n g à n h Y đ a

k h o íi lừ n ă m h ọ c 2 01 2 - 2 01 3. B ộ m ó n N h i k h o a là m ộ t t r o n g n h ữ n g b ộ
m ô n l ã m s à n g c h í n h c ù a K h o a Y D ư ợ c , v ớ i đ ộ i n g ủ g i ả n g v i ê n c ò n r ấ t ít
ỏ i. T u y n h i ê n , c á c g i á n g v i ê n c ủ a k h o a đ ã c ố g ắ n g b i ê n s o ạ n c u ố n g i á o
trìn h N h i k h o a d ể p h ụ c v ụ đ à o tạ o c h o s in h v iê n c ú a k h o a . C u ó n sách
đ ư ự c c h ia th à n h h ai p h ầ n : P h ầ n N h i k h o a c ơ sở v ớ i n h ử ĩig b ài g iá n g
v è s ự p h á t t r i ể n c ù a t r ẻ v à đ ặ c đ i ể m c á c h ệ c ơ q u a n t r ẻ e m . P h ằ n h a i là
p h à n b ệ n h h ụ c đ ư ợ c c h ia t h à n h c á c c h ư ơ n g S ơ s in h , D in h d ư ỡ n g , T iêu
h ó ii, H ô h ấ p ... N g o à i c á c n ộ i d u n g c h ín h c ủ a c h ư ơ n g t r ì n h d à n h c h o
s i n h v iê n n ã m t h ứ t ư v à n ã m t h ứ s á u n g à n h Y đ a k h o a , tà i liệ u c ò n có
m ộ ỉ số b ài đ ế các b ạ n s in h v iê n v à h ọ c v iê n th a m k h ả o . Đ ế b iê n so ạ n
c u ó n g iá o trìn h n ày , các g iả n g v iê n đ ã th a m k h ả o v à c ậ p n h ậ t n h ữ n g
k i ó n t h ứ c mcíri n h à t v ề N h i k h o a t r o n g v à n g o à i n ư ớ c . T u y n h i ê n , d o l ầ n
đ à u b iê n s o ạ n n é n c h ắ c c h ắ n k h ô n g tr á n h đ ư ợ c n h ữ n g s ơ x u ấ t. N h ó m
tá c g iả rắ t m o n g n h ậ n đ ư ợ c c á c ý k ié n đ ó n g g ó p c ủ a c á c b ạ n s in h v iẻ n ,
q u ý đ ồ n g n g h iệ p v à các th ằ y c6.
TM . BỘ MÔN N H I KHO A
TRƯỞNG BỘ M ÒN

P H Ạ M T R U N G K IÈ N


Phẩn I
NHI KHOA Cơ SỞ

CẮC THỜI KỲ TUỔI TRẺ

MỤCTIẺUHỌCTẠP:
1. Trình bầy dược giới hạn và đặc điểm sinh lỷ, bệnh lý các ff>ời kỳ tuổi trẻ.
2. Trình bầy dược cách chãm sỏc trẻ theo từng ttiời kỳ tuổi trẻ.

"Qr thổtrèeni khóìí';; plìài là lỉ^ịưởi lớỉi thu nhó lại mà có nlìiOĩ'^ liậc diểm

T r ẻ e m là m ộ t c ư t h ế đ a n g l ớ n v à
p h á t t r i ế n , l ớ n là c h i s ự t ả n g s ó l ư ợ n g v à k í c h t h ư ớ c t ế b à o ở c á c m ó , c ò n
p h á t t r i ế n là c h i s ự b i ệ t h ó đ d ầ n v ề c ấ u t r ú c v à c h ứ c n ả n g c ủ a t é b à o đ ẫ n
d é n p h á t triể n h o à n th iệ n cáu trú c v à c h ứ c n ã n g c ủ a các c ơ q u a n tư ơ n g
ứ n g . Q u á trìn h lớ n v à p h á t triề n c ơ th ể trẻ e m g ồ m n h ữ n g b ié n đ ổ i v ề
số lư ợ n g vã c h á t lư ợ n g th e o c h iề u h ư ớ n g đ i lẽn v ã c ó q u a n h ệ tư ơ n g
h ỗ v ớ i n h a u . Q ucí (rìn h lứ n v à p h á t triể n d iễ n b iê n t r o n g c ơ t h ể trẻ
k h ô n g g iố n g n h a u q u a m ỗ i lứ a tu ổ i, s ự th a y đ ổ i v è số lư ợ n p đ ế n m ộ t
th ờ i g ia n n h á t d ịn h sẽ c õ n h ữ n g b iế n đ ổ i v ề c h ắ t lư ợ n g , c ứ n h ư v ậ y từ
m ộ t th í ii n h i t h à n h m ộ t c t ĩ t h ề t r ư ớ n g t h à n h . Đ ế đ á n h g i ã s ự p h á t t r i ế n
v à t m ở n g t h à n h b ìn h t h ư ờ n g c ủ a trè , ta c ầ n p h â n c h ia c á c th ờ i k ỳ d ự a
v à o d ặ c đ i ế m h ì n h t h ế , s in h lý c ù a l ừ n g lứ a tu ổ i. T u y n h i ê n , r a n h g iớ i
g i ử a c á c g i a i đ o ạ n là k h ỏ n g r õ r à n g v à g i a i đ o ạ n t r ư ớ c c h u ấ n b ị c h o g ia i
riêìl<^ biệt ĩ'ỉ' cấu tạo •^ĩải pliẫu và siiíh lý " .

đ o ạ n Síiu. P h à n chia thời kỳ cúa tré có n h iề u cách, n h ư n ịỊ cách c h ấ p

n h ậ n v à đ i i n g d ư ự c s ử d ụ n g r ộ n g r ả i h i ệ n n » jy là t h e o A .R T u a , c h i a l ã m
6 th ờ i kỳ:
• T h ờ i k ỳ p h á i Iriến t r o n g t ứ cu n g : g ồ m t h ờ i k ỳ p h ô i v à t h a i nhi-

• T h ờ i k ỳ s ơ s in h : t ù lú c d è r a c ắ t r ó n c h o đ é n 2 8 n g à y tu ổ i.


12

GIAO TRIN H NHi KHOA

- T h ỡ i k ỳ b ú m ẹ : t ừ 1 - 1 2 t h á n g t u ố i- 'I h ớ i kỳ r ă n g SĨM: tir 2 - 5 tu o i.

- T h ờ i k ỳ i h i é u n iê n : tìr 7 - 1 3 tu o i.
- T h ờ i k ỳ d ộ y th ì.
H i ệ n n a v , T ổ c h ứ c Y t ế T h é G i ớ i c h i o lứci t u ố i t r é e m n h ư Sđii:
- T h ờ i k ỳ s o s in h : t ừ lú c s in h đ ế n 1 th c in g tu ổ i.
- T r è b ĩi m ẹ : t ừ 2 • 2 3 t h á n g .
- T rê tic n h ọ c đ ư ờ n g ; 2 - 5 tu ố i.
- T rẽ n h i đ ò n g ; 6 - 1 2 tu o i.
- V ị t h à n h niên; 13 • 18 tuói.

T h e o C ô n g ư ớ c Q u ố c té , " T rẻ e m đ ư ợ c x á c đ ị n h là n g ư ờ i d ư ứ i 18
t u ổ i , t r ừ k h i p h á p l u ậ t q u ố c g i a q u y đ ị n h t u ổ i t h à n h n i ê n s i'rm h o n " . T ạ i
V i ệ t N a m , I h e o l . u ậ t c h ã m s ó c , b ả o v ệ , g i á o d ụ c t r ê t*m n ã m 1 9 9 ] " T r è
e m là c õ n g d ô n V i ệ ỉ N a m d ư ớ i 1 6 t u ổ i ’'.

1.

THỜI KỲ PHẤT TRIỂN BÀO THAI

1.1 Gìởihạn
T h ờ i k ỳ n à y b ắ t d à u t ừ lú c t r ứ n g đ ư ợ c f h ụ t i n h đ é n k h i đ ứ a t r é rủ
d ờ i , k h O íiriỊ ’ í h ừ i g i a n n à v í r u n g b ì n h là 2 7 0 - 2 8 0 n g à y v à đ ư ợ c L h i a r d
là m 2 g ia i đ o ọ n :

G i a i đ o ạ n p h . í t t r i ế n p h ô i t h a i ; t r o n g 3 t h á n g đ ầ u , là t h ờ i k ỳ h ì n h
I h t i n h th cìi n h i .
- C i đ i d o c Ị n p h á t t r i ê n thcii n h i ; t ừ t h á n g t h ử 3 d é n k h i d è , t h ờ i k ỳ
n à y tlia i p h á t tr iế n r ấ t n h a n h , từ 3 d é n 6 t h á n g p h á t tr iế n c h i ề u d à i . từ
th iín g tlìií 7 tíc n t h á n ị ' t h ứ 9 p h á t Iriể n n h a n h v ề c à n n ậ n j’ .
1.2.

Đặc điểm sinh lý

- G i a i đ o ạ n p h á t t r i ế n p h ô i I h a i ; đ â y là g i a i đ o ọ n h ì n h t h à n h v à
s ấ p x t 'p t ổ c h ứ c . T r o n g g i a i đ o ạ n n à y c á c t é b à o c ơ t h ế p h á t t r i ể n v è s ó


Nhí khoa co sở

13

l ư ợ n í n h i é u h ơ n k h ố i l ư ự n g d o d ỏ I h a i n h i l ã n g c ả n i t, c h ủ v ề u dv à U\)7o c á c b<) p h ả n p h ả i đ ư ợ c h ì n h t h à n h đ ầ y d ú đ ế t a o r a c ơ ìh é t r e
h o à n c h i n h s a u n à yẹ/.
■G ia i

đ o ạ n p h á t triề n th a i n h i: p h á t triế n n h a n h v è c h iè u c a o và
c â n n ặ n g . T ừ th á n ị’ íh ử 4 đ ã h ìn h th à n h n h a u th a i đ ế c u n g c ấ p trự c
t i é p n ã n g lư ự n í* , o x v , c á c c h ấ t c ầ n t h i é t c h o c ơ t h ể p h á i t r i ể n . T r o n g
g ia i đ o ạ n n à v , k h ố i l ư ợ n g tẻ b à o p h á t tr iế n n h i è u h ơ n s ố l ư ơ n g té b à o .
V ì vậy, tré lớ n n h a n h cá v ề c h iề u c a o v à c â n n ặ n g . T ừ th án ^ Ị t h ứ 3 đ é n
t h á n g i h ử 6 , I r é d d i d ư ợ c 7 0 % c h i ề u d à i k li i đ è . T ừ t h á n g t h ứ 6 đ è n
t h á n ị ; t h ứ 9 , ỉ r é l ả n g c â n r á t n h a n h , t ừ 7 0 0 g a m c ủ a q u i II t ả n g m ỗ i t u ầ n
d ư ợ t 2(XÌ g a m t r o n g q u i 11] đ ể c ó đ ư ợ c c â n n ặ n g s a u s i n h là 3 .5 5 0 g a m .
S ự tẽ n g c â n c ù a tré p h ụ th u ộ c h o à n to à n v à o n g ư ờ i m ẹ c ũ n g n h ư sự
g iã n n ở c ủ a từ c u n g . S ự tả n g c á n c ủ a n g ư ờ i m ẹ k h i m a n g th a i n h ư sau;
Q u i ; l ả n g l ừ 0 • 2 k g , q u i 11 l á n g t ừ 3 - 4 k g , q u í III í ả n g t ừ 5 • 6 k g - T r u n g
b ì n h đ é n c u ố i I h đ i k i, n g ư ờ i m ẹ t ả n g đ ư ợ c 1 0 - 1 2 k g , T r è b ắ t đ ầ u p h á i
t r iể n c á c g iá c q u a n n h ư v ị g iá c , k h ứ u g iá c , x ú c g iá c . T rẻ c ó p h á n ứ n g
v ớ i a c k íc h th íc h c ú a m ô i t r ư ờ n g b ê n n g o à i t h ô n g q u d c á c p h ả n x ạ n h ư
t ả n g h a y g iiim n h ị p tim ,
1.3. ')ặc điểm bệnh lý
G i a i d o ạ n p h ô i t h d i : d ặ c đ i ề m n ổ i b ặ t c ù a t h ờ i k ỳ n à y là n h ữ n g
r ố i l c ạ n s ự h ì n h í h à n h b ì n h í h ư ờ n g c ủ a t h a i n h i . M ộ t s ố v t ’u t ó c ó t h ể
á n h i ư ờ n g đ è n s ự h ìn h t h à n h v à s ắ p x é p tổ c h ứ c g à y q u á i th a i, x ảy
t h a i , c á c d ị t ậ t b ấ m h i n h n h ư là ; n g ư ờ i m ẹ m ắ c c á c b ệ n h n h i ễ m t r ù n g
( n h itm R u b ư lla, C ú m
n h iẻ m đ ộ c (D io x in ...), n h i ễ m xạ h o ặ c b à m ẹ
s ử d i n g m ộ i s ố lo ạ i t h u ố c ( a n t h ầ n , m ộ t s ố t h u ó c k h á n g s i n h , n ộ i tié l,
t h u ỏ . c h ó n j ’ Iin j; th ư ) .
lo ạ i d ị tậ l t h ư ó n ị ’
ở t r è là b ệ n h r ố i l o ạ n n h i é n i s ắ c t h ế 2 1 ,
13, lỉ; b ệ n h v õ s ọ , n ã ii ú n g th ú y , tậ ỉ đ ầ u n h ỏ , s ứ t m ô i h ở h à m ế c h ,
th o ó vị h o à n h , tim bcim s i n h . . .

G ia i đ o ạ n p h á t tr iế n th a i n h i:
C á c d ị t ậ t b ấ m s i n h d ã h ì n h t h à n h t r o n g g id i đ o ạ n p h ô i t h a i .
t- T r é s u v d i n h d ư ở n g b ã o t h a i d o m ẹ m ắ c b ệ n h h o ặ c d i n h d ư ỡ n g
k é m

14

GIAO TRỈN H NHI KHOA

+ I r o c ó llìế bị đ ê n o n h o ặ c m ả c c á c b ê n h n h i ề m tr ù n g từ m ẹ
t r u v ồ n q u a r o u t h a i ỉ r o n ị Ị n h ử n g t h á n g c u ó i tlì đ i k ỳ .
+ T â m IV, s i n h lý , s ứ c k l i ỏ e v à c á c v ề u l 6 m ó i ỉ r ư ờ n g s ố n j ; c ú a c á c
b à m c c ỏ ả n h h ư ừ n g r ấ f l ớ n đ ề n s ự p h á t t r i ể n th*ìi n h i .
1.4. Phòng bệnh
“ V ớ i b d iw :
+ C ầ n p h ả i â n , u ố n g đ ầ y đ ủ ; t r á n h t i ề p x ú c vtVi c á c v ẻ u t ố n g u v c ơ
gảv rối loạn p h á t triển b ào thai
4-

Bà m ẹ cần kiếm tra sức k h ỏ e trước khi m a n g Ihdi, trá n h tiếp xúc

với các n g u ồ n lảv b ệ n h n h ư v iru s Rubella, cúm... và cằn tiém vacxin
p h ò n g u ố n ván khi m a n g thai.

+ K h á m th ứ i v à đ ị n h k ỳ d ể t h e o d õ i s ự p h á t íriế n c ủ a th a i v à h iệ n
sớm các dị tật b ầ m sinh và tiẻn lư ợ n g cuộc đé.

+ C á c b à m ẹ m a n g th a i n é n n g h e ả m n h ạ c , trá n h n h ử n g c ả n g
t h ẳ n g v ề t â m l ý n h ư g i ậ n d ử ; b u ồ n p h i ề n , \o â u s ẽ á n h h ư ớ n g đ ề n s ự
p lì á t tr iế n c iia th a i.
- G iá o d ụ c sứ c k h ò e c ộ n g đ ồ n g :
T ư v ấ n d i tr u v ề n : c á c b á c sỉ N h i k h o a h o ặ c c á c n h à D i tr u v ẻ n
h ọ c đ ư a r a c h o c h a m ẹ n h ữ n g lờ i k h u v é n d i t r u y ề n t r ư ở c k h i m a n g
th a i h o ặ c trư ớ c k h i s in h d ự a c ơ s ở d i t r u y ề n h ọ c q u a p h ả n tíc h p h ả h ệ
hoậc các m in h c h ứ n g k h o a họ c th u đ ư ợ c khi p h a t h iệ n th ấ y n h ữ n g bất
th ư ờ n g của Ihai nhi.

+ H ư ớ n g d ẫ n c á c c ặ p v ợ c h ồ n g m ứ i k é ì h ò n , c á c bằ m ẹ m a n g ỉ h a i
k i é n lliứ c v ề sứ c k h ỏ e s i n h s ả n .

2.

THỜIKỲSƠSINH

2*1. G idi h ệ n : T ừ l ú c r a đ c ti c ắ t r ố n đ ẻ n h ẻ t 4 t u ầ n l ẻ đ ầ u s a u d ẻ .
2 2 . Đặc điếm sinh lý

Đ ó là s ự l à m q u e n v à t h í c h n g h i v ớ i m ò i t r ư ờ n g s ố n g m ớ i b ẽ n
ngoài tử cung. C ư th ể tré sơ sin h rất v ẻu , chứ c n ã n g các b ộ p h ậ n chư a


Nhi khoa cd sở

15

h o ò n c l i i n h , n h ấ t Ui h ệ t h á n k i n h t r u n g ư ơ n g . N h ĩ r n g k i c h t h í c h b ê n
d ù Tcìt n h ò c ũ n g l á q u á m ứ c v ớ i t r é n ê n v ó n ã o c ù a t r é l u õ n t r o n g
t ì n h t r ạ n g ữ c c h é n ê n t r ẻ n g ũ li b ì c ả n g à v .
C ù n j’ v ớ i tié n g k h ó c c h à o đ ờ i, írẽ b ắ t d ầ u th ớ b ằ n g p h ổ i v à h ệ
t u ầ n h o à n c h í n h t h ứ c t h a y t l i é h ệ t u ầ n h o à n r a u Ih iìi.
S a u k h i ra d ờ i trè đ ư ợ c b ú m ẹ , b ộ m á y tiê u h o á c ủ a tré b ắ t đ à u
l à m v iệ c .
C ác b ộ p h ặ n k h á c c ú a c ư Ih ể tré c ũ n g b ắ l đ ầ u h o ạ t đ ộ n g v à th íc h
nghi dàn.
N g o à i ra, Ih ờ i k ỳ n à y tr è c ò n c ó m ộ t s ố h iệ n t ư ợ n g s i n h lý n h ư ;
v à n g d a, b o n g d a, s ú l c â n , b iế n d ộ n g s in h d ụ c , th a y đ ổ i th â n n h iệ t, rố n
k h ó v à r ụ n j ’ . ..
2.3. Đặc điếm bệnh tý

H ậ u q u à c ù a sự ró i lo ạ n h ìn h th à n h v à p h á t triể n c ủ a th ờ i k ỳ b à o
t h ủ i đi* lcỊi n h ư s ứ t m ô i , h ở h à m é c h , t i m t i é n t h i ê n .
T ré c ó t h ề m ắ c c á c b ệ n h liê n q u a n t r o n g c u ộ c đ é n h ư g ã y x ư ơ n g ,
lồ i m ấ l, x u á t h u v ể t n ã o .
-

T rẻ d ỗ m ắ c c á c b ệ n h n h i ẻ m trù n g :

f N h iễ m tr ù n g m ắ c p h ả i: th ư ờ n g g ặ p các n h iế m tr ù n g (v iê m rố n ,
v iê m d a ...) n h i ễ m t r ù n g h ô h ấ p ( v iê m p h ổ i...)
-t- N g o à i r a c ò n c ó n h i r n g b ệ n h n h i ề m t r ù n g b á m s i n h l a o , s ố t r é t ,
g i a m ; n id i...
f M ộ t s ố b ệ n h n h i ể m t r ù n g ít m ắ c : ỉ h ư ơ n ị ; h à n , đ ậ u m ù a ,
b ạ c h h à u ...
f M ộ t s ố b ệ n h n h iê m t r ù n g t r ẻ it m ắ c t r o n g t h ờ i k ỹ s ơ s i n h :
bện|- sử i...

2.4. Cách chẳm sóc trẻ
Đ á m b à o v ô t r ù n g k h i c h ă m sóc tré sơ sin h .
Đ à m b á o d in h d ư ỡ n g , c h o Irẻ b ú m ẹ n g a y sa u k h i s in h v à đ à m
b ả t lJự n jỊ s ữ a c ầ n th iế t c h o trẻ.


16

G IAO T R ÌN H N H I KHOA

- T iiv è n t r u v ề n c h o c ả c b à m ẹ b iế t c á c h c h â m s ó c t r é s ư s in h (c u ồ n
tã, c h ả m SCK rỏ n , c h o trẽ àn).

- P h á t h i ệ n s ớ m v à đ i ề u trị k ị p t h ờ i c á c b ệ n h m à t r è m ắ c p h á i .
- T iê m p h ò n g : c ầ n c h o trẻ tié m p h ò n g la o , p h ò n g v iê m g a n v iru s
B n g a v s a u k h i sin h .

3.

THỜI KỲ Bú MẸ

3 ,1 • G iới h a n : T i ế p t h e o t h ờ i k ỳ s ơ s i n h c h o đ ế n h ẻ t 1 2 t h á n g t u ổ i.
3.2.

Đãc điểm sinh lý
“ T ro n g th ờ i k ỳ n à y tré p h á t triề n n h a n h v ề th ể ch ất:
+ T ro n g 6 th á n g đ ầ u c â n n ặ n g tă n g g ấ p đ ô i lú c s in h .
+ K h i tré m ộ t tu ổ i c â n n ặ n g tã n g g ấ p 3 lằ n lú c sin h ,
+ K h i t r ẻ m ộ t t u ổ i c h i ề u c a o t ả n g 1 ,5 l ằ n s o v ớ i k h i s i n h .

D o đ ỏ , n h u c ầ u d in h d ư ỡ n g c ủ a trè tr o n g th ờ i k ỳ n à v cao n h ắ t
tro n g th ờ i k ỳ tu ó i tré , n h u c ầ u n â n g lư ợ n g đ ò i h ỏ i g ắ p 3 lầ n s o v ớ i
n g ư ờ i lớ n (trẻ 3 th á n g : 1 2 0 -1 3 0 K c a lo /k g /n g à y ).
- H ệ tiê u h o á c h ư a p h á t triể n h o à n c h in h : 2 t h á n g đ ầ u c h ư a cỏ
n ư ớ c b ọ t, 5- 6 t h á n g d ả u c h ư a c ó r ă n g , d ạ d à y t r ẻ n h ò , c á c m e n tic u h o á
ít, l ì o ạ t t í n h k é m . V ì v ậ y , s ữ a m ẹ là t h ứ c ả n t ố t n h ấ ỉ , p h ù h ự p n h ố t v ớ i
s ứ c k h ỏ e v à s ự p h á t t r i ể n c ủ a trỏ .
- C u ỏ i a ả m t h ứ n h ấ t h ệ t h ố n g tín h iệ u t h ứ n h ấ t (c á c g iá c q u a n n h ìn .
n g h t \ n g ử i m ù i v ị, s ờ ) đ ã p h á t t r i ế n h o à n c h í n h v à d Ầ n d ầ n h ì n h t h à n h
h ệ t h ó n g t ín h i ệ u t h ứ h a i là t i ế n g n ó i .

T h ờ i k ỳ n à v trẻ m ấ t rấ t n h i ề u n h iệ t, tín h th e o t r ọ n g lư ự n ịỊ c ơ th ế
th ì s ự m ầ l n h iệ t c ù a tr è g ắ p đ ò i n g ư t ì lớ n .
- S o n g s o n g v ớ i s ự p h á t I r i ế n v ề t h ế c h ắ t , t i n h t h ằ n v ậ n d ộ n g c ú iì
tre c ũ n g p h á t triể n n h a n h . T ù !ủ c m ớ i đ ê trò c h i c ó m ộ t số p h ả n x ạ b ầ m
s i n h đ é n c u ố i t h ờ i k ỳ b ủ m ẹ t r ẻ đ ã b iế ì đ i , b i é t n ó i , h i ể u đ ư ợ c n h i ề u
đ iẻ u , tié p x ú c v u i c h ơ i v ớ i n h ữ n g n g ư ờ i x u n g q u a n h m in h .


Nhí khoa Cũ sỏ

17

3.3. Đặc đíém bệnh lý
- T h ờ i k ỳ n à y tré p h á i triế n th ế c h ấ t rắt n h a n h , tro n ^ khi c h ứ c
n ă n g h ệ tiê u h ó a c h ư ii h o ã n th iệ n , n ê n tré d ẻ m ắ c c á c b ệ n h liê n q u a n
đ é n t i ê u h ó a , d i n h d ư ỡ n g n h ư t i ê u c h ả y , s u y d i n h đ ư ờ n p , c ò i x ư c ĩ n g (v i
h ệ x ư tm g p h á t triế n n h a n h , m ả c h u v ể n h o á các c h ấ t c h ư a h o à n c h in h ,
c u n g c ắ p c á c c h ắ t d i n h d ư ử n g k é m , t h i ế u v i t a m i n D ).
- T ré d ẻ m ắ c c á c b ệ n h n h i ễ m trù n g :
D ư ớ i 6 t h á n g t u ố i , t r é ít b ị c á c b ệ n h l â y d o c ó m i ê n d ị c h t h ụ đ ộ n g k h á n g t h ế t ũ m ẹ t r u y ề n s a n g (Ig A ) q u a r a u th a i v à q u a s ử a m ẹ . N h ư n g
từ s a u 6 t h á n g , tr ẻ d ề m ắ c c á c b ệ n h t r u y ề n n h iễ m n h ư sở i, b ạ c h h ầ u , h o
g à , th u ỷ đ ậ u ... đ o m ié n d ịc h t h ụ đ ộ n g g iả m , m ié n d ịc h c h ù đ ộ n g c ò n
v ế u (c ử a s ổ m ié n d ịc h ).
- Tỉ lệ m ắ c c á c b ệ n h n h iễ m I r ù n g c ó g iả m so v ớ i th ờ i k ỳ sơ sin h ,
n h ư n g v ẫ n c ò n c a o v à t h ư ờ n g g ặ p là n h i ễ m t r ù n g h ò h ấ p , t i ê u h ó a .
- D o đ ặ c d ié m h ệ th ầ n k in h , n ê n k h i m ắ c b ệ n h b ệ n h n h iễ m trù n g
d ễ có p h á n ứ n g n ão vã m à n g não.
3.4. Cách chăm sóc trẻ
- C ằ n cu n g cấp d ày đ ù chất d in h dư ờng.
- c ả n p h á t h i ệ n s ớ m , đ i ề u t r i k ị p t h ờ i c á c b ệ n h n h á t là c á c b ệ n h
n h iễ m k h u ẩ n ,
- T i ê m c h ú n g c h o trẻ d ả y đ ù v à đ ú n g lịc h tiê m c h ủ n g .

4.

THỜI KỲ RANG SỮA

4.1« (ĩiớihdn
B ẳ t đ ầ u t ừ l ú c 1 U iổ i đ é n 6 t u ổ i . T h ờ i k ỳ n à y đ ư ợ c c h i a r a h a i
g ia i đ o ạ n :
•T u ổ i n h à t r ê : 1 • 3 t u ổ i .
T u ồ i m ầ u g iá o : 4 - 6 tu ổ i.


18

GIÁO T R ĨN H N H I KHOA

4»2. Đặc điém sính lý
-

S o v ớ i t h ờ i k ỳ b ú m ẹ t h ì ờ th ờ i k v n à v t r ẻ c h ậ m l ớ n h ơ n , c h ứ c
n â n g c ú a các b ộ p h ậ n h o à n th iệ n d ần .
- C h ứ c n ă n g v ậ n đ ụ n g p h á t t r i ẽ n n h a n h , c á c h o ạ t đ ộ n g t ừ đ 0n
g iả n đ é n p h ứ c t a p ( tù lú c b ắ t đ ầ u b iế t đ i đ é n b iế t chạV / n h ả y rồ i tà m
đ ư ợ c n h ữ n g đ ộ n g tá c k h é o lé o , b iế t v ié t, v ẽ).
- T in h t h ằ n c ũ n g b ắ t đ ầ u p h á t trié n rấ t n h a n h , t r é h a m h ọ c , h a y tò
m ò , h a y có n h ặ n x é t v ớ i n g o ạ i c ả n h . Vì v ậy , m ỏ i tr ư ờ n g x u n g q u a n h có
tá c đ ộ n g r ấ t lớ n đ ế n s ự p h á t t r i ể n t in h t h ầ n c ủ a trẻ .
- H ệ th ầ n k in h t r u n g ư ơ n g p h á t triể n n h a n h v à h o à n th iệ n , tré
p h á t tré n n h a n h n g ò n n g ữ , tiế p Ih u g iá o d ụ c , trẻ b ắ t đ ầ u đ i h ọ c v à o
cucSi t h ờ i k ỳ n à y .
• T h ờ i k ỳ n à y rà n g sữ a sẽ đ ư ợ c th a v d ầ n b ằ n g rà n g v ĩn h v iể n k hi
t r é 5 - 6 tu ổ i.
4.3. Đặc điếm bệnh lý
- C á c b ệ n h n h i é m t r ù n g ở t h ờ i k ỳ n à y t h ư ờ n g ít h ơ n v à k h i m ắ c
t h ư ờ n g n h ẹ . H a v g ặ p n h ấ t là n h i é m t r ù n g đ ư ờ n g h ô h ấ p t r ê n , v i ê m
phé quản.
- B ắt đ ầ u g ặ p các b ệ n h d ị ứ n g n h u h e n p h ề q u ả n , d ị ứ n g , v iê m cầu
t h ậ n c ắ p , t h ắ p tim .
- L ứ a t u ổ i n à y trt^ h i ế u đ ộ n g , t i ế p x ú c n h i ề u n é n t r é d ẻ m ắ c c á c
b ệ n h t r u v ẻ n n h i ễ m n h ư s ở i, c ú m , b ạ c h h ầ u , la o , h o g à ... v à c ũ n g h a y
g ậ p c á c t a i n ạ n n h ư n g ộ đ ộ c , b ỏ n g , đ i ệ n g i ậ t ...
4.4. Cách chảm sóc t r i
- T h ự c h i ệ n l ịc h t i ê m c h ủ n g đ ầ y đ ủ c h o t r é .
- Đ ả m bào c h ế đ ộ d in h d ư ỡ n g .
- P h á t h iệ n s ớ m v à đ i ề u trị k ịp th ờ i c á c b ệ n h n h i ễ m k h u ẩ n
• G iá o d ụ c v ệ s in h p h ò n g b ệ n h c h o trẻ .


Nhi khoa cd sở

5.

19

THỜI KỸTHIÍU NIÊN

5.1. Giáihạn
T ừ 7 - 1 5 t u ổ i, th ờ i k ỳ n ã y đ ư ợ c c h ia t h à n h 2 g ia i đ o ạ n :
-T ừ 7 - 1 2 tu ổ i: th ò i k ỳ h ọ c s i n h n h ỏ .
- T ừ 1 3 - 1 5 tu ổ i: th ờ i k ỳ tiề n d ậ y th ì.
5.2. Đặc điểm sinh lý
- C ấ u tạ o v à c h ứ c p h ậ n các h ệ cơ q u a n đ ã p h á i triế n h o à n c h ín h
g ằ n g iố n g n g ư ờ i ỉớ n .
- T rẻ c ó k h ả n à n g t iế p t h u n h a n h c á c k iế n th ứ C / b ĩé t s u y n g h i v à c ó
k h ả n ă n g p h á n đ o á n , p h á t triế n trí tu ệ .
- K h i tr ẻ đ ư ợ c 10 tu ổ i trờ lẽ n đ ặ c b iệ t v à o th ờ i k ỳ tiề n d ậ y th i đ ả b ắ t
đ ầ u p h â n b iệ t t â m s i n h lý g iớ i tín h .
- H ệ t h ố n g c ơ p h á t triế n m ạ n h v à v à o th ờ ỉ k ỳ tiề n d ậ y th ì t r é p h á t triến
n h a n h v ề m ặ t th ể c h ấ t.
- R ă n g v in h v iễ n th a y d ầ n ră n g sữa.
S .Ỉ. ữặc điếm bệnh lý
- C á c b ệ n h n h iễ m tr ù n g đ ế n th ờ i k ỳ n à y g iả m h ẳ n , th ư ờ n g g ặ p
các b é n h n h iễ m tr ù n g đ ư ờ n g h ô h ấ p trê n n h ư v iê m m ú i, v ié m h ọ n g ,
v iê n i A m id a n .
- T h èn k ỷ n ày , trẻ h a y g ặ p c á c b ệ n h v ề d i ứ n g n h ư v iê m c ầ u th ậ n cấp ,
th ấ p tm , h e n p h é q u ản .
- T h a n g ử ìờ i k ỳ n à y , trẻ h a y m ắ c c á c b ệ n h d o n g ô i k h ô n g đ ú n g tư t h l
n h ư g ù , v ẹ o , c ậ n Ih ị.
5.4. (ách diảm sóc trẻ
- P h á i đ i ề u I r ị s ớ m c á c ố n h i ễ m k h u ẩ n c ấ p t í n h , m ạ n t í n h n h á t là
các b ín h v ề đ ư ờ n g h ô háp.
- R è n l u v ệ n t h â n th ể v à th ể d ụ c liệ u p h á p .
- T h ự c h iệ n tố t c ò n g tác v ệ s in h h ọ c đ ư ờ n g , h ư ớ n g d ẫ n c h o trẻ
c á c h I g ồ i h ọ c đ ú n g t ư t h é đ ề t r á n h g ù v ẹ o , c ậ n th ị.


20

6.

GIÁO TR IN H NHI KHOA

THỜI KỲ DẬY THl

6 .1 . Gidihạn

G i ớ i h ạ n t u ố i ở I h ờ i k ỳ n à y k h ô n g r õ r ệ t t u v I h u ộ c t ừ n g g iớ i,
m ỏ i trư ờ iiịỊ s ó n g , h o à n c ả n h k in h té x ã h ộ i. T rẻ e ứ í s ố n g ở t h à n h p h ố
t h ư ờ n g d ậ y th i s ớ m h ơ n tr è e m ờ n ô n g th ỏ n .
• B ẽ ^ á i : b ắ t đ ầ u t ừ 13 - 1 4 t u ổ i , k é t t h ú c 17 - 18 t u ố i .
• B é t r a i ; b ắ l đ ầ u t ừ 1 5 - 16 t u ố i , k é t t h ú c l ú c 19 - 2 0 t u ổ i .
6.2. Đặc điếm sinh lý
- C ư th ể lớ n v à trư ở n g th à n h n h a n h - N ộ i tié t tố s in h d ụ c h o ạ t đ ộ n g m ạ n h : b é g á i c ó k in h n g u y ệ t, c o n
tr- T r é c ó b i è n đ ổ i n h i ề u v ề m ặ t t â m s i n h lý , d ê t h a y đ ố i t i n h t ì n h .
6.3. Đặc điểm bệnh lý
- D o c ó b ié n đ ộ n g v ề t â m s i n h lý , s ự p h á t tr iế n v ề t h ầ n k in h , n ộ i
tìé l c h ư a ổ n đ ị n h n ê n tr è d ễ t h a y đ ổ i tìn h t ìn h , d é lạc q u a n , d ễ th ấ t
v ọ n g , d o d ó d ễ có n h ữ n g h à n h đ ộ n g th iế u s u y n g h ĩ n h ư lự lử , h à n h vi
p h ạ m t ộ i ... T r ẻ d ễ b ị r ố i l o ạ n t á m t h ầ n , r ố i l o ạ n t i m m ạ c h .
- B ắl đÀ u p h á t h iệ n c á c d i tậ t b ẩ m sừ ữ í c ủ a c ơ q u a n H ếl n iệ u s in h d ụ c .
• T r ẻ ít m ắ c c á c b ệ n h n h i ể m k h u ẩ n h ơ n c á c l ứ a t u ổ i k h á c .
Ố.4. Cách chám sóc trẻ
P h á i q u a n í â m g iá o d ụ c v ề t â m lý , g iá o d ụ c g iớ i t í n h c h o Irẻ.
K Ế T L U Ậ N : M ỗ i g ia i đ o ạ n tr o n g q u á tr ìn h tá n g t r ư ở n g v à p h á t
t r iề n c ủ a tr ẻ c ó n h ử n g đ ặ c đ i ế m s in h lý v à b ệ n h lý r iê n g b iệ t, h iế u b iế t
s â u bắc n h ữ n ỉ? đ á c đ iế m n à y c ó ý n g h ia rá t q u a n tr ọ n g tr o n g c h à m só c
v à k h á m c h ĩ ía b ê n h c h o tré.


Nhi khoa C0 sở

21

Sự t Ang trưởng t h ể chất t r ẻ em

MỤC TIEUHỌCTẠP:






1. Trình bày dược sụ phát triển thể chát của trẻ qua các thời kỳ tuổi trẻ.
2. P h â n tích dược c á c yổu tố ảnh hưỏng dến sự phát triển thể chát c ủ a trẻ.

1.

ĐẠI CƯƠNG

T r ẻ e m là m ộ t c ơ t h ế đ a n g l ớ n v à p h á t t r i ể n , q u á t r ì n h t ớ n c h i s ự t ả n g
v ẻ s ó lư ợ n g v à k íc h íh ư ớ c c ú a té b à o d ẫ n đ ế n s ự th a y đ ó i t ừ n g b ộ p h ậ n
c ơ Ih ế; c ò n q u á trìn h p h á t triế n c h i s ự b iệ í h o á v ề h ìn h th á i v à trư ở n g
t h à n h v ề c h ứ c n ă n g c ủ a c á c b ộ p h ậ n v à h ệ th ố n g c ơ q u a n t r o n g c ơ th ể.
Đ á n h g iá s ự tá n g tr ư ở n g c ú a Irẻ c ó ý n g h ĩa rắ t q u a n tr ọ n g , n g o à i
v iệ i n h ậ n đ ịn h s ự lớ n lê n c ủ a trê có b in h th ư ờ n g h a y k h ô n g , c ò n đ á n h
g iá đ ư ợ c s ự tá c đ ộ n g c ủ a các y é u lố m ô i trư ờ n g , tự n h iê n v à x ã h ộ i có
l iê n q u a n đ ế n s ự p h á t tr iể n c ủ a trẻ .
Đ ể n g h i ê n c ứ u v ề s ự ỉ ă n g t r ư ở n g n g ư ờ i ta c ó ỉh ế n g h i ê n c ứ u
t r ê n n h i ê u đ ố i t ư ợ n g tại c ù n g m ộ t t h ờ i đ i ể m ( n g h i ê n c ứ u c ắ t n g a n g ) ,
n g h i ê n c ứ u n à y g i ú p tìm ra m ộ t g iá tri t r u n g b ìn h c ú a m ộ t c ộ n g đ ồ n g
h a y c ò n g ọ i là q u à n í h ể t h a m k h á o . Đ ồ n g t h ờ i c ỏ t h ể t h e o d õ i s ự t ả n g
tr ư ớ n g m ộ t n h ó m n h ỏ đ ố i tư ợ n g ừ o n g m ộ ỉ th ờ i g ia n đ ài (n g h iê n c ứ u
d ọ c ) n h ằ m đ á n h g iá s ự th a y đ ố i c á c c h i số n h à n trắ c Ih e o th ờ i g ia n . C ó
th ể d á n h g iá s ự tả n g trư ở n g d ự a tré n c á c ch i số n h â n trắ c n h ư c h iề u
c a o / d à i ; c â n n ặ n g ; c h u v i v ò n g đ ầ u , v ò n g n g ự c , v ò n g c á n h t a y ; ti l ệ c á c
p h ầ n c ơ t h ể ; tu ổ i x ư ơ n g ; c á c d ấ u h i ệ u t r ư ờ n g t h à n h s in h d ụ c ...
2.

Sự PHAT TRIỂN CAN NẶNG

2 . 1 . T rẻ s ơ s i n h : T r ẻ s ơ s i n h đ ú I h á n g m ớ i đ é c ó c â n n ặ n g t r u n g b ì n h là:
- B é tra i: 3 1 0 0 ± 3 3 ()g .
- B é g ái: 3 0 6 ()± 3 4 ()g .
C â n n ặ n g c ù a c o n d ạ th ư ờ n g iớ n h ơ n c o n so v à c o n tra i th ư ờ n g
l ớ n h ơ n c o n g á i . N é u c â n n ặ n g l ú c đ ẻ d ư ớ i 2 5 0 0 g I h i g ọ i là c â n n ặ n g
lú c đ ẻ th á p . S a u đ ẻ c â n n ặ n g th ư ờ n g g iả m k h o ả n g 6 - 9% tr ọ n g iư ợ n g


22

GIÁO TR IN H NHI KHOA

s o v ớ i l ú c m ớ i đ é ( h i ệ n t ư ợ n g g i ả m c ả n n ặ n g s i n h lý ) v à s ẽ d ạ t đ ư ợ c c á n
n ặ n g b a n đ à u v à o k h o ả n g n g à y t h ứ 1 0 s a u đ é . T r ẻ đ é n o n c ó ti l ệ s ụ t c â n
n h i è u h ư n v à p h ụ c h ồ i c ũ n g c h ậ m h ơ n s o viVi t r é đ è d ú t h á n g .
2.2. Trẻ dưới 1 tuổi
C á n n ặ n g tié p tụ c tă n g n h a n h , n h ấ ỉ là t r o n g 3 t h á n g đ ầ u , s a u đ ó
c h ậ m d à n . S o v ớ i c â n n ậ n g lú c đ ẻ , c â n n ặ n g tá n g g ấ p đ ô i v à o Ih á n g th ứ
6 v à g ấ p 3 lần v à o c u ố i n ă m . T ro n g 6 íh á n g đ ầ u , m ó i th á n g c â n n ặ n g
t ă n g t r u n g b ì n h là 6 0 0 g , n h ư n g 6 t h á n g s a u c h i t ả n g đ ư ợ c 5(X) ^ t h á n g c ỏ n g th ứ c H n h g ầ n đ ú n g c á n n ặ n g c ủ a tr ẻ d ư ớ i 1 tu ổ i:
T ré < 6 th á n g : X (g ) = C â n k h i đ ẻ + (60 0 X n )
T rẻ > 6 th á n g : X (g ) = C â n k h i đ ẻ + (5 0 0 X n )
T ro n g đ ó , n là số th á n g
2.3. Trẻ trên 1 tuổi
C ả n n ặ n g t ă n g c h ậ m d ằ n vcfi b é g á i t ừ 2 - 1 0 t u ổ i v à v ớ i b é ừ a i t ừ
2 • 1 2 t u ổ i . T r u n g b ì n h l ứ a t u ổ i n à y t r ẻ t ả n g đ ư ợ c 1 ,5 k g / n ă m . T h ư ờ n g
b é g ái n h ẹ h ư n b é tra i c ù n g tu ổ i k h o ả n g 1 k g . T ừ 12 - 1 4 tu ổ i, c â n n ặ n g
b é g á i lớ n h ơ n b é tra i, v i s ự t ă n g tr ư ớ n g n h ả y v ọ t c ủ a tu ổ i vi t h à n h n iê n
ở b é g á i t h ư ờ n g đ é n s ớ m h ơ n b é tra i l ừ 1 • 2 n ă m . T ro n g g ia i đ o ạ n n h ả y
v ọ t n à y , b é g á i c ó t h é t á n g t ừ 3 - 3 ,5 k g / n ả m ( đ i n h c a o l à 4 k g / n ã m ) v à
b é t r a i t á n g k h o ả n g 4 - 4 .5 k g / n ã m ( đ i n h c a o là 5 k g / n ă m ) . S a u g i a i đ o ạ n
n ày , tố c đ ộ tả n g c à n c ù a trẻ c h ậ m h ơ n . C ó th ề tín h g ầ n đ ú n g c â n n ặ n g
b in h th ư d n g củ a trẻ th e o c ô n g th ứ c sau :
- T ré 2 - 1 0 tu ổ i:

X ( k g ) = 9 ,5 + 1 ,5 < N - 1)

- T r ẻ t ừ 11 - 1 5 t u ổ i ;

X (k g) = 21 + 4 (N -1 0 ).

T r o n g d ó X là c á n n ặ n g t í n h b ằ n g k g , N là s ố t u ổ i t í n h t h e o n ã m .

B.SựPHẤTTRIỂN CHIỂU CAO
Ỉ.I.T rẻ sơ sính
T r ẻ s ư s i n h đ ú t h á n g l ú c m ớ i đ ẻ c ó c h i ề u c a o ( d à i n ằ m ) là:
• B é tra i:

50 ±

1 ,6 c m

- B é g á i:

4 9 ,8 ±


Nhi khoa cd sở

23

3.2. Trẻ dưới 1 tuói
T ro n g n ã m d ầ u , c h iề u c a o c ù a tré p h á t triể n n h a n h n h ư n g k h ô n g
đ ồ n g đ ề u tr o n g từ n g th á n g , n h ữ n g th á n g đ ầ u s a u đ ẻ p h á t triể n n h a n h
h ơ n n h ữ n g t h á n g c u ố i n ả m . S ự tă n g c h iề u c a o c ủ a trẻ th e o từ n g q u í
n h ư sau:
Q u í I: t ă n g t r u n g b ì n h 3 ,5 c m / t h á n g
Q u í II: t ả n g t r u n g b ì n h 2 c n V t h á n g
Q u í III: t ă n g t r u n g b ì n h 1 ,5 c m / t h á n g
Q u í IV: t ả n g t r u n g b ì n h 1 c m / t h á n g
N h ư v ậ y , đ ế n c u ố i n ả m t h ứ n h ấ t, trẻ có c h iề u c a o I r u n g b in h
là 7 5 c m .
3.3. Trẻ trên 1 tuổi
T ừ n ă m t h ứ 2 trở đ i, tố c đ ộ t ă n g c h iề u c a o c ủ a trẻ c h ậ m h ơ n n â m
đ ầ u , tru n g b ìn h m ỗi n ă m tản g th ê m 5 cm . C ũ n g n h ư c â n n ặ n g , đ ế n
lu ố i d ậ y th ì c h i ề u c a o lại c ó s ự t ả n g v ọ t. ớ g ia i đ o ạ n n à y , c h i ề u c a o
l ã n g t r u n g b ì n h v ớ i b é t r a i l à 5 ,5 c m / n ã m ( d i n h c a o là 9 c n V n ă m ) v à v ớ i
b é g á i l à 5 c m / n ă m ( đ i n h c a o là 8 c m / n ă m ) . S a u đ ó , t ố c đ ộ t ă n g t r u ở n g
c h iề u c a o g iả m n h a n h rồ i k ế t th ú c v à o n ă m 19 - 21 tu ổ i đ ố i v ớ i n ữ v à
20 - 25 tu ổ i đ ố i v ớ i n am .
C ó n h i è u c á c h ư ớ c t ín h c h i ề u c a o c ủ a trẻ e m ( từ I tu ổ i t r ở lên ),
n h ư n g đ ư ợ c s ử d ụ n g r ộ n g r ã i v à d ễ á p d ụ n g n h ắ t là c ô n g t h ứ c s a u :
X ( c m ) = 7 5 + 5 ( N - 1)
T r o n g đ ó : X là c h iề u c a o , N là tu ổ i tín h th e o n ã m .
4. Sự PHÁT TRIỂN VỜNG ĐẨU, VÙNG NGựC, VÒNG CANH ta y
4 .1 ,Vòng đắu
V ò n g đ ầ u t r u n g b ì n h c ủ a tr ẻ s ơ s in h d ù t h á n g lú c m ớ i đ ẻ là 3 0 ,3 1
± 1 ,8 5 c m . T r o n g 3 t h á n g đ ầ u , m ỗ i t h á n g v ò n g đ à u l ã n g g ằ n 3 c m v à s a u
d ó tả n g c h ậ m d ầ n . S o v ớ i lú c đ ẻ , c u ố i n ă m đ ầ u , v ò n g đ ầ u tả n g đ ư ợ c


24

GIÂO TR ÌN H NHI KHOA

g â n 15 c m . N ã m t h ứ 2 v à 3 , m ố i n ã m v ò n g đ á u t ả n g 2 c m , N h ữ n g n ã m
s a u d õ , m ỗ i n ã m v ò n g đ ầ u t á n g t r u n g b i n h 0 , 5 - 1 c m . Đ ẻ n k h i 5 t u ổ i,
v ò n g đ à u d ạ l 4 4 - 3 0 c m , 1 0 t u ổ i là 51 c m v à 15 t u ố i là 5 3 - 3 4 c m .
4.2. Vòng ngực
L ú c m ớ i đ ẻ , v ò n g n g ự c n h ỏ h ơ n v ò n g d ầ u , t r u n g b ì n h là 3 0 c m .
V ò n g n g ự c tă n g n h a n h tro n g n h ữ n g th á n p đ à u , n h ư n g m ứ c tã n g ch ặm
h ơ n v ò n g đ ầ u . K h i đ ư ợ c 6 th á n g th ì v ò n g n g ự c đ u ổ i k ịp v ò n g đ à u , sau
đ ó v ò n g n g ự c lu ỏ n lớ n h ư n v ò n g đ ầ u .
4 .Ỉ. Vòng cánh tay

C h u v i v ò n g g i ữ a c á n h t a y c ủ a t r ẻ l ú c 1 t h á n g t u ố i là 11 c m , đ ế n 01
t u ố i đ ạ t 1 3 ,5 c m v à đ ế n 5 t u ổ i đ ạ t 1 5 ± 1 c m .

5.

t ỉl ệ c iữ a c

Ac p h ẩ n c ơ t h ể

D o c ó sự tả n g k h ô n g đ ồ n g đ ề u g iữ a các b ộ p h ậ n v à h ệ th ố n g tro n g
q u á I r i n h p h á t t r i ế n l i ê n t ụ c c ủ a t r ẻ , n é n c ó s ự I h a v đ ổ i ỉi l ệ k í c h t h ư ớ c
g iữ a c á c p h ầ n tr ê n c ơ t h ế trẻ.
5.1. Chiếu cao đáu so vdichiéu cao C0 thể
Bảng 1: TI lê chiéu cao đáu so với chtéu cao đứng
Cao đểu/cao đứng

Ju6i

Cao đầu/cao đứng

Thai 2 tháng

1/2

6 tuổi

1/6

Sơ sinh

1/4

12 Xuót

1/7

Trè 2 tu6\

1/5

Người lởn

1/8

Tuổi

$.2. Chiludàícùathân
C h iẻ u c a o c ủ a I h ả n Irẻ e m tư ơ n g đ ó i d à i so v ớ i c h iề u c a o đ ứ n g .
T h â n trẻ sơ s in h m ớ i đ é g ả n b ằ n g 45% c h iề u d ài c ơ th ể , đ ề n tu ổ i d ậ v
t h ì t h ì c h ỉ c ò n k h o ả n g 3 8 % . T i lệ c h i ề u c a o n g ồ i / c h i ề u c a o đ ứ n g c ù n g
g iả m d ầ n th e o tu ổ i.


Nhi khoa co sở

5.3.

25

Tỉ lệ các chi so với chiếu cao cơ thế

Ở t r é e m , c á c c h i tư c m g đ ố i n g ắ n so v ớ i c h iề u c a o c ơ th ế . ớ trẻ
s u s ỉ n ì c h i ề u d à i c ù a l a y v à c h ằ n t h ư ờ n g c h i é m k h o ả n g 1/3 c h i ề u d à i
c ơ t h ế - T r é c à n g l ớ n , ti lệ n à y bè g i ả m d ầ n , k h i đ é n t u ổ i t r ư ớ n g t h à n h ,
c h iề u cài c ú a c h â n b ằ n g 50% v à d à i ta y b ằ n g 45% c h iề u c a o c ơ th é - N h ư
v ậ y , s ụ t h a y đ ổ i tí l ệ c á c p h ả n c ơ t h ể t h e o x u h ư ớ n g đ ầ u n h ỏ , t h â n n g ắ n
v à c h i d ài r a .

6.

c/c YẼU Tũ ẢNH HƯỞNG ĐÍN sự TÀNG TRƯỞNG CỦA TRỀ

Q iá tr ìn h p h á t triể n th é c h ấ t c h ịu ả n h h ư ở n g tư ơ n g tác c ù a h a i
v é u t ố : ơ b ả n ià y ế u t ố n ộ i s i n h v à y ế u t ố n g o ạ i s i n h .
6.1. Yẻj tố nội sinh
- 'a i trò c ù a h ệ th à n k in h ,
- ' a i t r ò c ù a n ộ i tié t.
- C ìớ i t í n h , c h ủ n g tộ c .
- C ác y é u t ố d i t r u v ẻ n .
- C ác d ị t ậ t b ấ m s in h
5.2. Yẻj tố ngoại ỉinh

- M nh dư ỡ ng
• lệ n h tậ t
- { 'iề u k i ệ n k i n h t ế x ã h ộ i
• Hôi trư ờ n g tự n h iê n , xâ hội
- B oạt động th ế chất
- Ih i h ậ u , m ù a
- ( á c c h á n t h ư ơ n g t â m lý


26

GIÁO TRÌN H NHI KHOA

Sự PHÁT TRIỂN TINH THẢN - VẬN ĐỘNG ớ TRẺ EM

MỤC TIÊU HỌC TẬP;
1. Trình bày dư2. Phản tỉch dược các yéu tố ảnh hưòng đến sự phát triển tinh thán - vận
động của trẻ.
3. Liột kê được một SỔ phưdng pháp dánh giá phát triển của trẻ.

Đ ể có th ể đ á n h g iá đ ư ợ c s ự p h á t triể n v ề tin h th ầ n , v ặ n đ ộ n g c ủ a
trẻ c ó b ìn h t h ư ờ n g k h ô n g h a y c ó s ự íh ié u h ụ t, lệ c h lạc n à o đ ó th ì n p irờ i
th ằ y th u ố c N h i k h o a p h á i có h iể u b iế t s â u sắc v ề s ự p h á t triể n tà m Ih ầ n ,
v ậ n đ ộ n g b in h th ư ờ n g c ủ a trẻ q u a từ n g th ờ i k ỳ n h ắ t đ ịn h .

1.

CACYẾUTỐĐẢMBẢOCHOTRỀPHÁTTRiỂNTINHTHẨNVẬNĐỘNG

1.1. Yếu tố bên trong
S ự p h á t triể n tin h th ầ n - v ậ n đ ộ n g c ủ a trẻ e m d iễ n b ié n s o n g s o n g
v ớ i s ự trư ở n g th à n h c ú a h ệ th ầ n k in h tru n g ư ơ n g và cơ th ể n ó i c h u n j;.
K h i s in h ra, h ệ Ih ầ n k in h k é m p h á t triể n n h ấ t so v ớ i các c ơ q u a n
k h á c v à s ẽ t r ư ở n g t h à n h t r o n g 3 n ă m đ ầ u , T rẻ s ơ s in h , n ã o c h ư a p h á t
triể n vì c h ư a đ ư ợ c m y e lin h o á . T h ầ n k in h th u ầ n th ụ c m ộ t b ư ớ c th ì x u ấl
h iệ n m ộ t k h ả n ả n g m ớ i n h ư b iế t d i, b ié t c h ạ y , b iế t p h â n b iệ t p h á i trá i,
N ế u trẻ c ó n h ữ n g b ấ t th ư c in g h ệ th ằ n k in h n h ư c á c tậ t b ẩ m s in h , các
b ệ n h m ắ c p h ả i n h ư b ạ i n â o , Iho ái h ó a n ã o h o ặ c các d i c h ứ n g s a u x u ất
h u y é t n ã o , v iê m m à n g n ã o ... tré c ũ n g k h ô n g th ể p h á t íriể n đ ư ợ c tâ m
Ih ằ n và v ậ n đ ộ n g m ộ t c á c h b ìn h th ư ờ n g .
T rẻ m ắ c c á c b ệ n h t o à n t h ế k h á c n h ư c ò i x ư ơ n g , s u y d i n h d u ớ n g ,
b ệ n h n ộ i tiế í... c ũ n g ả n h h ư ở n g rấ t lớ n đ é n s ự p h á t triể n tin h í h à n v ậ n đ ộ n g c ủ a trẻ.


Nhi khoa cd sở

27

1.2. Yếu tố bên ngoài
M ô i t r ư ờ n g g ia đ ì n h v à x ã h ộ i c ó ả n h h ư ở n g r ấ t lớ n tớ i s ự p h á t
t r i ể n c ú a trẻ . T r o n g m ô i t r ư ờ n g t h u ậ n lợ i, p h o n g p h ú th i trẻ p h á t trié n
t ố i h ơ n t r o n g m ô i t r ư ờ n g n g h è o n à n , đ ơ n đ iệ u , lạc h ậ u . D ư ớ i s ự tác
đ ộ n g v à ả n h h ư ở n g c ù a m ô i trư ờ n g , h à n h vi v à n h â n c á c h c ủ a tré sẽ
h ì n h t h à n h , p h á t t r i ể n , đ ó là k h ả n ă n g g i a o t i ế p , t í n h t o á n , s u y x é t g i ả i
q u y ế t v ấ n đ ề , v ậ n đ ộ n g tin h v i... C h u ỗ i p h á t triể n đ ư ợ c k íc h th íc h
h o ặ c ứ c c h ế th ô n g q u a tác đ ộ iìg lẫ n n h a u c ủ a trẻ v à đ iề u k iệ n m ô i
t r u ờ n g x u n g q u a n h . N h ữ n g c ử c h i, h à n h đ ộ n g , lờ i n ó i c ủ a c h a m ẹ v à
m ọ i n g u ờ i x u n g q u a n h đ ề u c ó ả n h h ư ở n g đ ế n s ự t r ư ở n g t h à n h c ủ a trẻ.
T u y n h ịp trư ở n g th à n h ở m ố i trẻ có k h ác n h a u n h ư n g v ẫ n có m ộ t m ứ c
đ ộ t r u n g b ì n h c h u n g c h o tấ t c ả v à th ự c tế c u ộ c s ố n g n ộ i tâ m c ủ a ừ ẻ có
m ộ t sự th ố n g n h ấ t.

2.

p h At t r iể n tin h th ẩ n qua cAc lứ a tu ổ i

2.1. Trẻ S0 sinh
C h ă m c h ú n h ìn m ẹ n ó i c h u y ệ n , y ẽ n tĩn h k h i đ ư ợ c b ế, q u a n sát
c h ố c lá t n g u ồ n s á n g d i đ ộ n g ^ b iế t tr á n h n h ữ n g k íc h th íc h k h ó c h ịu ,
2*2. Trẻ 2 tháng
T rẻ b iế l n h ì n m ặ t n g ư ờ i m i m c ư ờ i, h ó n g c h u y ệ n k h i đ ư ợ c n ó i
c h u y ệ n , đ ư a m ắ t t h e o v â t s á n g d i đ ộ n g , p h á t â m l í u l o c h ủ y é u ỉà
n g u y ên âm .

2 3 . Tri 3 tháng
T rẻ h a m t h í c h h o à n c ả n h x u n g q u a n h , đ ư a m ắ t tìm n g u ồ n tiế n g
đ ộ n g , n h ìn v ậ t di đ ộ n g th e o m ọ i h ư ớ n g .
2.4. Trẻ4-5tháng
T rẻ h a m t h íc h m ô i t r ư ờ n g x u n g q u a n h , t h íc h c ư ờ i đ ù a v ó i m ọ i
n g ư ờ i x u n g q u a n h , th íc h c h ơ i trò c h ơ i, h ư ớ n g v ề tiế n g n ó i h o ặ c tié n g
đ ộ n g , C ó th ể p h á t â m m ộ t vài p h ụ âm .


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×