Tải bản đầy đủ (.pdf) (94 trang)

Tài liệu Đề tài: Đề xuất xây dựng mô hình cảnh báo sớm khủng hoảng hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam dựa trên kinh nghiệm thế giới docx

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.75 MB, 94 trang )

1























B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC NGOI THNG
o0o


Công trình tham d Cuc thi
Sinh viên nghiên cu khoa hc Trng i hc Ngoi thng 2012




Tên công trình

 XUT XÂY DNG MÔ HÌNH CNH BÁO
SM KHNG HONG H THNG NGÂN HÀNG
THNG MI TI VIT NAM DA TRÊN
KINH NGHIM TH GII



Nhóm ngành: KD1



Hà Ni, ngày 15 tháng 04 nm β012
i

DANH MC T VIT TT

ADB : Ngân hàng Phát trin Châu Á
BHTG : Bo him tin gi
BSF : Ch s đ v ngành ngân hàng
CPI : Ch s giá tiêu dùng
DIV : T chc bo him tin gi Vit Nam
EWS : H thng cnh báo sm
FDI : Vn đu t trc tip nc ngoài
FDIC : Tp đoàn bo him tin gi M
FED : Cc d tr liên bang M
FII : Vn đu t gián tip nc ngoài

IMF : Qu tin t quc t
NHNN : Ngân hàng nhà nc
NHTM : Ngân hàng thng mi
NHTW : Ngân hàng trung ng
RBI : Ngân hàng trung ng n 
USD : ng Dollar M
VND : Vit Nam đng
WTO : T chc thng mi Th gii

ii

DANH MC BNG

Bng 1: Ch s d báo khng hong tài chính và nhng lý do kinh t đ la chn 23
Bng 2: Các giai đon đ v theo mc đ ca ngành ngân hàng n  35
Bng 3: Kt qu mô hình Ordered Probit vi các ch s chính 38
Bng 4: Tng hp kt qu các giai đon khng hong h thng ngân hàng ti M 48
Bng 5: Ch s n đnh h thng ngân hàng ca M 49
Bng 6: Ch s d báo khng hong h thng ngân hàng M 50
Bng 7: Kt qu mô hình Probit cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng ti
M 53
Bng 8: Tác đng ca các ch s ti xác sut xy ra khng hong ngân hàng ti M 54
Bng 9: Tng hp ch s phát trin tài chính ca Vit Nam nm β011 58
Bng 10: Các ch s cho mô hình cnh báo khng hong h thng ngân hàng Vit Nam
72
Bng 11: Tác đng d kin ca các bin s ti xác sut khng hong ngân hàng ca
Vit Nam 73

DANH MC HÌNH


Hình 1: Các giai đon ca ch s đ v ngành ngân hàng 21
Hình 2: Ch s đ v ngành ngân hàng (BSF) cho n  (3/2000-11/2009) 34
Hình 3: Trung tâm d báo khng hong ngân hàng theo đ xut 77

iii


DANH MC BIU 

Biu đ 1: Thay đi tín dng cha thanh toán cho khu vc phi thc phm theo tháng
ca các Ngân hàng Thng mi n  (Tính theo đng Rs.Crore) 30
Biu đ 2: Vn đu t gián tip ròng theo tháng ca n  (Rs. Crore) 31
Biu đ 3: Lãi sut FED giai đon 2000-2011 43
Biu đ 4: Thay đi tng tín dng thc cho kh vc t nhân, tng tin gi theo nm
ca NHTM M (2001-2011) 46
Biu đ 5: Thay đi n ngoi t, tài sn ngoi t và d tr ngoi t theo nm ca h
thng NHTM M (2001-2011) 46
Biu đ 6: Ch s đ v ngành ngân hàng ca M giai đon 2001-2011 47
Biu đ 7: Lãi sut huy đng ca Vit Nam và mt s nc trong khu vc 63
Biu đ 8: So sánh các ch s cho vay/tin gi, cho vay/tài sn, cho vay/GDP ca h
thng NHTM mt s quc gia nm β010 64
Biu đ 9: T l huy đng vn và tín dng bng ngoi t ti NHTM Vit Nam 2005-
2010 66
Biu đ 10: Ch s đ v ngành ngân hàng ca Vit Nam qua mt s tháng 69







iv

MC LC
LI M U 1
CHNG I: TNG QUAN V KHNG HONG H THNG NGÂN HÀNG
THNG MI VÀ XÂY DNG MÔ HÌNH CNH BÁO SM KHNG
HONG H THNG NGỂN HÀNG THNG MI TRÊN TH GII 5
1. 1 Khng hong h thng ngơn hƠng thng mi 5
1.1.1. nh ngha 5
1.1.2. Nguyên nhân 7
1.1.2.1. Nguyên nhân liên quan đn các yu t vi mô 7
1.1.2.2. Nguyên nhân liên quan đn chính sách kinh t v mô 9
1.1.2.3. Nguyên nhân liên quan đn chin lc và hot đng ca tng ngân hàng
10
1.1.2.4. Các nguyên nhân khác 11
1.1.3. nh hng ca khng hong h thng ngân hàng thng mi ti nn kinh
t quc dân 11
1.1.3.1. Ti tng sn phm quc dân 12
1.1.3.2. Ti khu vc phi sn xut ca nn kinh t 12
1.1.3.3. Ti các chính sách kinh t ca chính ph 12
1.1.3.4. Ti tht nghip và c cu lao đng ca quc gia 13
1. 2 Xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng 13
1.2.1. Khái nim v mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng 13
1.2.1.1. Khái nim 13
1.2.1.2. Các mô hình thc nghim đư đc áp dng 14
1.2.2. Quy trình xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hàng 15
1.2.2.1. Xác đnh các giai đon khng hong 15
1.2.2.2. La chn các ch s cnh báo 22
1.2.2.3. c lng xác sut khng hong 24

1.2.3. Mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng ti u 26
v

CHNG II. KINH NGHIM XÂY DNG MÔ HÌNH CNH BÁO SM
KHNG HONG H THNG NGỂN HÀNG THNG MI TI MT S
QUC GIA TRÊN TH GII VÀ BÀI HC CHO VIT NAM 29
2.1. Xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng ti n
 giai đon 2000-2009 29
2.1.1. Nhng khó khn trong h thng ngân hàng n  giai đon 2000-2009 29
2.1.2. Xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng thng
mi ti n  giai đon 2000-2009 31
2.1.2.1. Xác đnh các giai đon xy ra khng hong ngân hàng ti n  bng
phng pháp ch s 32
2.1.2.2. La chn các ch s cnh báo cho khng hong ngân hàng ti n  36
2.1.2.3. c lng xác sut xy ra khng hong ngân hàng ti n  bng
phng pháp tham s 37
2.2. Xây dng mô hình báo sm khng hong h thng ngơn hƠng thng mi
ti M giai đon 2000 –2011 40
2.2.1. Nhng nguyên nhân và din bin chính ca cuc khng hong tài chính ti
M giai đon 2008-2011 40
2.2.2. Xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng thng
mi ti M giai đon 2000-2011 44
2.2.2.1. Xác đnh các giai đon xy ra khng hong ngân hàng M bng phng
pháp ch s 44
2.2.2.2. La chn các ch s cnh báo cho khng hong h thng ngân hàng ti
M 50
2.2.2.3. c lng xác sut xy ra khng hong h thng ngân hàng ti M bng
phng pháp tham s 51
2.3. Bài hc kinh nghim rút ra t thc tin xây dng mô hình cnh báo sm
khng hong h thng ngơn hƠng thng mi ti n  và M 55

2.3.1. Ch s đ v ngành ngân hàng cn đc xác đnh thông qua các ri ro h
thng và điu chnh nhng tác đng ngn hn 55
2.3.2. La chn mc ngng xác đnh khng hong linh hot 55
vi

2.3.3. Vic s dng mô hình Probit đ c lng xác sut khng hong đã phát
huy tác dng 56
CHNG III. GII PHÁP XÂY DNG MÔ HÌNH CNH BÁO SM KHNG
HONG H THNG NGỂN HÀNG THNG MI TI VIT NAM DA
TRÊN KINH NGHIM TH GII 57
3.1. Thc trng xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hƠng thng ti Vit Nam 57
3.1.1. Thc trng h thng ngân hàng thng mi Vit Nam 57
3.1.2. Thc trng xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hàng thng mi Vit Nam 60
3.2. S cn thit xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hƠng thng mi ti Vit Nam 61
3.3. Gii pháp xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hƠng thng mi ti Vit Nam 62
3.3.1. La chn mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng thng
mi ti Vit Nam 62
3.3.2. Xây dng ch s xác đnh các giai đon khng hong 62
3.3.2.1. Xác đnh nhng ri ro h thng ca ngành ngân hàng Vit Nam 62
3.3.2.2. Xây dng ch s đ v ngành ngân hàng ti Vit Nam 67
3.3.3. La chn các ch s cnh báo 70
3.3.4. c lng xác sut khng hong 72
3.4. Kin ngh điu kin thc hin mô hình cnh báo sm khng hong ngân
hàng ti Vit Nam 74
3.4.1. i vi Chính ph 74
3.4.2. i vi Ngân hàng Nhà nc 74

3.4.2.1. Thng nht các quy đnh trong vic x lý và công b thông tin ca các
ngân hàng thng mi 74
3.4.2.2. Hoàn thin công tác giám sát các ngân hàng thng mi 75
3.4.2.3. a ra l trình xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng
ngân hàng thng mi 76
vii

3.4.3. i vi h thng ngân hàng thng mi 78
3.4.3.1. Nâng cao mc đ chính xác và minh bch trong công b thông tin 78
3.4.3.2. Nâng cao cht lng qun tr ri ro 79
KT LUN 80


















viii


TÓM TT  TÀI

 tài “ xut xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng
ngơn hƠng thng mi ti Vit Nam da trên kinh nghim th gii” s gm 03
chng:
Trong Chng I, sau khi đa ra khái nim, nguyên nhân và nh hng ca
khng hong h thng ngân hàng thng mi, nhóm nghiên cu s gii thiu mt cách
tng quát v quy trình xây dng mt mô hình cnh báo sm khng hong h thng
ngân hàng theo các phng pháp khác nhau. Kt thúc Chng I, mô hình ti u đc
la chn là mô hình kt hp gia hai phng pháp ch s đ v ngành ngân hàng và
tham s (sau đây gi tt là mô hình BSF-tham s). Mô hình này s đc s dng trong
nghiên cu các chng tip theo.
Trong Chng II, phn đu, đ tài s tp trung vào vic nghiên cu kinh
nghim áp dng mô hình BSF-tham s đ cnh báo khng hong h thng ngân hàng
ti n . T đó, nhóm nghiên cu đa ra đc mt s bài hc kinh nghim trong vic
áp dng mô hình ti n . Ti M, sau cuc khng hong tài chính bt đu t nm
2008, h thng NHTM ca quc gia này đư ri vào khng hong nghiêm trng. T đó,
mt s bài hc kinh nghim v xây dng mô hình cng đư đc rút ra.
Trong Chng III, vi mc đích đ xut xây dng mt mô hình cnh báo sm
khng hong h thng NHTM cho Vit Nam da trên kinh nghim ca hai quc gia
trên, đ tài đư đi phân tích thc trng ca h thng NHTM nc ta cng nh s cn
thit đ xây dng mt mô hình cnh báo sm khng hong ngân hàng. Sau đó, mô hình
cnh báo BSF-tham s đư đc đ xut đ xây dng cho Vit Nam. Mc dù cha th
kim đnh đc mc chính xác ca mô hình này do khó khn trong vic tìm kim s
liu, nhóm nghiên cu cng đư kin ngh nhng gii pháp nhm xây dng mô hình đ
xut và điu kin đ thc hin mô hình mt cách hiu qu ti Vit Nam.
1

LI M U


1. Tính cp thit ca đ tài
Cuc khng hong tài chính toàn cu 2008 bt ngun t M đư lan ra toàn th
gii và nh hng nghiêm trng ti h thng ngân hàng ca nhiu quc gia. Khng
hong ngân hàng hay khng hong h thng ngân hàng là cm t đc rt nhiu
chuyên gia kinh t - tài chính nhc đn đ miêu t tình trng đy hn lon này vi rt
nhiu v phá sn, thâu tóm và sáp nhp trong h thng ngân hàng. Tiêu biu trong đó
là v sp đ ca ngân hàng đu t ln th t ca M tn ti trong sut 158 nm - ngân
hàng Lehman Brother. Trc giai đon này, th gii cng đư ghi nhn rt nhiu cuc
khng hong trong h thng ngân hàng ti các quc gia nh Mexico (1994 -1995), khu
vc Châu Á (1997 -1998), Nga (1998).
Nm β007, Vit Nam gia nhp WTO, chính thc m ca ngành tài chính – ngân
hàng. T đây, nhng yu kém ca h thng ngân hàng bc l ngày càng rõ nét khi vic
t do hóa tài khon vãng lai và tài khon vn trong h thng ngân hàng nc nhà gp
phi s cnh tranh khc lit ca dòng vn nc ngoài. Mc dù khng hong h thng
ngân hàng  Vit Nam vn cha xy ra, nhng h thng NHTM nc ta cng đư tim
n nhiu ri ro. Do đó, vic xây dng mô hình cnh báo v nguy c khng hong h
thng ngân hàng là ht sc cn thit và cn đc nghiên cu toàn din đ giúp Vit
Nam tránh đc các cuc khng hong ngân hàng trong tng lai.
T nhng phân tích trên, nhóm nghiên cu quyt đnh chn đ tài: “ xut xây
dng h thng cnh báo sm khng hong h thng NHTM ti Vit Nam da trên
kinh nghim th gii” cho công trình nghiên cu ca nhóm.
2. Tng quan tình hình nghiên cu
Mô hình cnh báo sm khng hong tài chính (EWS) th h th nht đc xây
dng và phát trin bi Giáo s kinh t Krugman (1979). Cui nhng nm 90, mô hình
2

cnh báo sm khng hong ngân hàng đc nghiên cu mt cách đc lp, đư có mt s
công trình nghiên cu nh sau:
 Demirgüc-Kunt và Detragiache (1998), s dng mô hình Logit đ gii thích mi

quan h gia các bin gii thích và xác sut xy ra khng hong h thng ngân
hàng.
 Kaminsky và Reinhart (1999), Borio và Lowe (2002), Borio và Drehmann
(β009), đa ra mô hình phi tham s đ cnh báo khng hong ngân hàng.
 Duttagupta và Cashin 2008, Karim 2008, Davis và Karim (2008b), s dng mô
hình nh phân đ d báo khng hong da trên nhng bin s kinh t.
 Kibritciouglu (2002), xây dng ch s BSF – ch s đ v khu vc ngân hàng đ
d báo thi gian xy ra khng hong.
Thay vì s dng phng pháp da trên s kin đ xác đnh thi gian khng
hong và phng pháp phi tham s (signal approach) đ đa ra cnh báo, nhóm nghiên
cu s tin hành nghiên cu xây dng và tính toán ch s đ v ngành ngân hàng đ có
th xác đnh đc các giai đon khng hong, sau đó dùng phng pháp tham s đ
đa ra cnh báo cho 2 quc gia là n  và M. Nhng bài hc kinh nghim rút ra
đc t vic nghiên cu và xây dng mô hình cnh báo cho 2 quc gia trên s đc
vn dng trong vic đ xut xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng
ngân hàng ti Vit Nam.
3. i tng và phm vi nghiên cu
 tài nghiên cu thuc chuyên ngành tài chính – ngân hàng, tp trung chuyên
sâu vào nhng vn đ v khng hong, đ v ca h thng NHTM.
V không gian, đ tài ch yu nghiên cu v h thng NHTM ti n , M và
Vit Nam.
V thi gian, giai đon nghiên cu trng tâm là 2000 – 2011, bên cnh đó, các
giai đon khác cng đc đ cp đn đ h tr nghiên cu các vn đ đc nêu trong
đ tài.
3

4. Mc đích nghiên cu
Mc đích ca đ tài nhm đa ra đ xut xây dng và hoàn thin mô hình cnh
báo sm khng hong h thng NHTM Vit Nam, thông qua kinh nghim áp dng
thc tin t n  và M.

5. Phng pháp nghiên cu
 tài có k tha và s dng kt qu nghiên cu ca các đ tài v mô hình cnh
báo sm khng hong ngân hàng nc ngoài đ làm c s lý lun và tham kho.
Do khng hong ngân hàng chu tác đng ca rt nhiu yu t tng hp, bên
trong và bên ngoài h thng ngân hàng, phng pháp phân tích đc s dng ch yu,
đng thi kt hp thu thp d liu, nghiên cu tình hung đ so sánh, đánh giá hiu
qu mô hình.
6. Kt qu d kin
Da trên thc trng h thng NHTM Vit Nam hin nay, nhóm nghiên cu
mong mun đt đc mt s kt qu sau:
 Xây dng mt mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng ti u
trên c s lý lun;
 ánh giá thc tin xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hàng ti mt s nc trên th gii nh n , M và rút ra các bài hc cho Vit
Nam;
  xut mô hình d kin cnh báo sm khng hong ngân hàng ti Vit Nam,
da trên kinh nghim trên th gii.
7. Kt cu đ tài
 Chng 1: Tng quan v khng hong ngân hàng và các mô hình cnh báo
sm khng hong h thng ngân hàng thng mi trên th gii
 Chng 2: Kinh nghim xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h
thng ngân hàng thng mi  mt s nc trên th gii và bài hc cho Vit
Nam
4

 Chng 3: Gii pháp xây dng và hoàn thin mô hình cnh báo sm khng
hong h thng ngân hàng thng mi ti Vit Nam da trên kinh nghim
th gii

5


CHNG I: TNG QUAN V KHNG HONG H THNG NGÂN HÀNG
THNG MI VÀ XÂY DNG MÔ HÌNH CNH BÁO SM KHNG
HONG H THNG NGỂN HÀNG THNG MI TRÊN TH GII

1. 1 Khng hong h thng ngơn hƠng thng mi
1.1.1. nh ngha
K t nhng nm 1990, đư có rt nhiu các đnh ngha v khng hong h thng
ngân hàng thng mi (KHHT NHTM) hay khng hong h thng ngân hàng đc ra
đi. Tùy theo quan đim, mc đích nghiên cu cng nh kt qu nghiên cu ca mi
nhà nghiên cu mà các đnh ngha ca h v KHHT NHTM li có nhng đc đim
khác nhau. Trong đó, có mt s đnh ngha đc coi là khá toàn din vì chúng hàm
cha đc nhng nguyên nhân, biu hin cng nh hu qu ca các cuc khng hong
h thng ngân hàng.
Nhìn chung, khi nói v khng hong h thng ngân hàng, có th xem xét 5 quan
đim ph bin sau:
Th nht, theo quan đim ca Calomiris & Gorton (1991)
1
, KHHT NHTM xy
ra khi “các ch n  nhiu hoc tt c các ngân hàng trong h thng ngân hàng đt ngt
yêu cu các ngân hàng chuyn đi quyn đòi n ca mình ra tin hoc tng đng
tin  mc quá cao khin các ngân hàng phi tm ngng quá trình chuyn đi này”.
Th hai, theo quan đim ca Caprio & Klingebiel (1996)
2
, KHHT NHTM xy
ra khi giá tr ròng ca h thng ngân hàng hu nh hoc hoàn toàn b cn kit.
Th ba, theo quan đim ca Luc Laeven & Fabian Valencia (2005)
3
, mt cuc
khng hong h thng ngân hàng s xy ra khi khu vc tài chính và doanh nghip ca



1
Poonam Gupta; β00β, “Banking Crises: A SurveỔ of the Literature”, International Monetary Fund, xem ngày
12/01/2012, <
http://www.imf.org/external/country/ind/rr/2002/pdf/050202.pdf>.
2
Gerard Caprio, Jr. and Daniela Klingebiel; 1996, “Bank ẤnsolvencỔ: Bad Luck, Bad PolicỔ, or Bad Banking?”,
The World Bank.
6

mt quc gia ri vào tình trng không đ kh nng tr n, đng thi các đnh ch tài
chính và các doanh nghip s phi đi mt vi các khó khn nghiêm trng trong vic
hoàn tr các hp đng đúng hn. Kt qu là, các khon n xu (NPLs) tng mnh khin
cho phn ln hoc tt c vn ca toàn b h thng ngân hàng s b cn kit.
Th t, quan đim ca Demirguc – Kunt & Detragiache
4
đc bit đn ln đu
tiên vào nm 1998, sau đó đc b sung 02 ln vào các nm β00β và β004. Theo đó,
mt cuc khng hong ngân hàng đc coi là có tính h thng khi “các thành phn
quan trng trong khu vc ngân hàng b ri vào tình trng phá sn hoc mt tính thanh
khon, và không th tip tc hot đng nu không có s tr giúp đc bit t các chính
sách tin t và giám sát”. Thi gian bt đu mt cuc KHHT NHTM đc xác đnh
nu ít nht mt trong 4 điu kin sau xy ra:
 T l n xu (NPLs) trên tng tài sn nh hn hoc bng 10%;
 Chi phí gii cu các ngân hàng ln hn β% GDP;
 Nhiu vn đ khó khn ca các ngân hàng dn ti cn đc quc hu hóa
trên din rng;
 Các bin pháp khn cp nh đóng bng tin gi, kéo dài ngày l ngân hàng,
bo đm tin gi toàn b đc áp dng.

Tóm li, khng hong h thng NHTM có th đc đnh ngha theo nhiu cách
khác nhau, nhng nhìn chung, các đnh ngha đu đ cp đn tình hung trong đó:
“Tn tht thc t hoc c tính trong hot đng ngân hàng khin mt lot các ngân
hàng không còn kh nng thanh toán các khon n cho khách hàng hoc buc chính
ph phi can thip ngn không cho tình trng đó lan ra trên din rng gây thit hi
cho nn kinh t, làm tê lit h thng ngân hàng” (IMF 1998).


3
Luc Laeven and Fabian Valencia; 2005, “SỔstematic Banking Crises: A New Database”, IMF Working Paper
08/224, International Monetary Fund.
4
Asli Demirguc-Kunt and Enrica Detragiache; 1998, ”The Determinants of Banking Crises in Developing and
Developed Countries”, IMF Staff Papers Vol. 45, No, 1, International Monetary Fund.
7

1.1.2. Nguyên nhân
1.1.2.1. NguỔên nhân liên quan đn các yu t vi mô
S bt n ca tình hình kinh t vi mô có th là nguyên nhân chính dn đn s
bt n ca h thng ngân hàng. Các yu t vi mô đc đ cp nhiu trong các nghiên
cu gn đây nh nhng nguyên nhân gây ra KHHT NHTM bao gm ri ro lãi sut, ri
ro tín dng, ri ro thanh khon và ri ro th trng.
i) Ri ro tín dng
Các nghiên cu ca Borio & Lowe (2002)
5
, Eichengreen & Arteta (2000)
6
,
Kaminsky & Reinhart (1999)
7

đư ch ra rng tng trng tín dng nóng là mt nguyên
nhân dn đn khng hong h thng NHTM. Tng trng tín dng nóng có th xut
phát t nhiu lý do khác nhau. Trong mt s trng hp, nó chính là kt qu ca vic
t do hóa tài chính hay bãi b các quy đnh v tài chính, cho phép ngân hàng có nhiu
c hi hn đ tip cn vi nhng th trng tín dng mi. Ngoài ra, tng trng tín
dng nóng cng có th bt ngun t s gia tng dòng vn di chuyn vào thông qua các
nhân t bên ngoài quc gia (ví d nh vic lãi sut ca các nn kinh t phát trin  mc
thp) hoc ny sinh t nhng giai đon mà t l lm phát  quc gia đó gim thiu mt
cách đáng k. Nguyên nhân này có th dn đn vic các ngân hàng m rng chính sách
cho vay cng nh lc quan hn trong vic đánh giá ri ro t các khon cho vay.
Vic tài tr cho quá nhiu các d án đu t có mc ri ro cao trong khi ngi đi
vay li không có kh nng đ hoàn tr khon vay s khin cho giá tr tài sn có ca
ngân hàng gim kéo theo giá tr ròng ca ngân hàng b gim sút và thm chí có th dn
ti phá sn.
ii) Ri ro thanh khon


5
Borio and Lowe (β00β) “Asset prices, financial and monetary stability: exploring the nexus”, BIS WP 114.
6
Eichengreen and Arteta (β000) “Banking crises in Emerging Markets: presumptions and evidence” Centre for
International and Development Economics, WP C00-115.
7
Kaminsky and Reinhart (1999) “Twin Crises: The causes of Banking and Balance-ofPayment Problems”, The
American Economic Review, vol. 89 No. 3.
8

Vn đ ri ro thanh khon xut phát t chính đc đim kinh doanh ca ngân
hàng đó chính là dùng nhng khon tin gi ngn hn đ cho vay trung và dài hn nh
đư đ cp  trên. Do đó, nu nh xy ra s rút vn  t t nhng ngi gi tin, các

ngân hàng s rt d phi đi mt vi vn đ mt tính thanh khon. S rút vn  t t
nhng ngi gi tin có th xut phát t mt vài nguyên nhân khác nhau. Mt trong
nhng hng đ gii thích vn đ này đó chính là s bt cân xng trong thông tin gia
ngi gi tin và h thng ngân hàng. Mt lý gii khác cho hin tng này đó chính là
s kích đng tâm lý ca đám đông hn lon
8
khi nhng ngi gi tin cho rng nhng
ngi gi tin khác cng đang rút vn khi ngân hàng thm chí k ra khi bng cân đi
tài sn ca ngân hàng vn cha h b nh hng bi bt k tác nhân tiêu cc nào.
iii) Ri ro lãi sut
S tng đt bin ca lãi sut đc xem xét nh là mt trong nhng nguyên nhân
dn đn vn đ thông tin bt cân xng trong hot đng ngân hàng. Thông thng,
nhng ngi s hu các d án có đ ri ro ln nht li thng sn sàng chp nhn đi
vay vi mt mc lãi sut cao hn nhng ngi đi vay khác. Do đó nu lãi sut càng
cao thì càng có kh nng dn ti s mt n đnh tài chính vì khi đó các ngân hàng s có
xu hng gim bt tín dng đ phòng nga trng cp tín dng cho nhng d án có đ
ri ro cao. Vì vy, có th nói ri ro lãi sut có liên quan cht ch vi ri ro tín dng.
Tng lưi sut cng có th nh hng đn bng cân đi k toán ca ngân hàng.
Thông thng, bên tài sn n ca ngân hàng ch yu là tin gi ngn hn trong khi bên
tài sn có bao gm c nhng khon cho vay ngn và dài hn. Tng lưi sut trong ngn
hn khin cho ngân hàng phi tng lưi sut tin gi. Thêm vào đó, nhng khon cho
vay dài hn ca ngân hàng thng đc n đnh ti mt mc lãi sut c đnh nên li
sut sinh li trên tài sn không th đc điu chnh mt cách đ nhanh nh vic điu
chnh tng lưi sut bên mc tài sn n. Khi đó, s dn đn vic gim giá tr hin ti ca


8
Kindleberger - 1978, Diamond, Dybvid - 1983
9


li nhun ròng và khin cho ngân hàng s ri vào tình trng li nhun gim hoc thm
chí là thua l.
iv) Ri ro t giá
Ri ro t giá là kh nng xy ra nhng tn tht mà ngân hàng phi chu khi t
giá hi đoái thay đi vt quá thay đi d tính. Trong c ch th trng, t giá thng
xuyên dao đng. S thay đi này cùng vi trng thái hi đoái ca ngân hàng to ra thu
nhp thng d hoc thâm ht tm thi. Tuy nhiên, có nhng thay đi t giá ngoài d
kin có th dn đn tn tht cho ngân hàng.
c bit, ri ro t giá có th tác đng trc tip đn nhng khon mc tài sn n
và tài sn có ngoi t trong bng cân đi k toán ca ngân hàng. S bin đng trong t
giá hi đoái s làm thay đi giá tr ca đng tin ni t đi vi các tài sn có (hoc n)
này. Bên cnh đó, bin đng t giá cng có th tác đng gián tip đn kh nng to li
nhun ca các ngân hàng. Vic m rng danh mc đu t ca mình sang các sn phm
phái sinh, trong đó có phái sinh ngoi t, khin các ngân hàng càng phi đi mt vi ri
ro t giá.
1.1.2.2. NguỔên nhân liên quan đn chính sách kinh t v mô
i) Nhng hn ch trong c ch lut pháp, k toán, v.v
Nhng đim cha hoàn thin trong c ch kim toán, k toán có th gây ra khó
khn hoc trì tr trong vic phát hin các vn đ liên quan đn tính mt thanh khon
hoc phá sn ca ngân hàng. Bên cnh đó, nhng thiu sót trong h thng pháp lut
cng có th là tr ngi trong vic thc thi quyn s hu hoc nhng cam kt và thc
hin đi vi tài sn đm bo trong vic h tr vay vn ngân hàng.
ii) Quá trình t do hóa tài chính kém hiu qu
V mt dài hn, nhng li ích mà t do hóa tài chính mang li cho nhng nc
đang phát trin là rt rõ ràng. Tuy nhiên, s thay đi này cng mang đn cho h thng
10

ngân hàng nhng ri ro không th tránh khi, đc bit là trong trng hp h thng
ngân hàng  nc đó cha có s chun b k lng và thích hp cho vic t do hóa.
Trong giai đon chuyn đi ca t do hóa tài chính, các ngân hàng s phi đi

mt vi rt nhiu nhng khó khn đin hình nh s bin đng mnh ca lãi sut, bùng
n tín dng đen, th trng tr nên cnh tranh hn khi xut hin nhiu “đi th” đn t
c trong và ngoài nc, v.v. Tt c nhng yu t này có th s khin các ngân hàng
không kp thi thích ng đc vi môi trng kinh doanh mi và kéo theo đó là s
cng thng cng nh mt phng hng hot đng trong h thng ngân hàng.
iii) S can thip quá mc ca chính ph
S can thip quá mc hoc không đúng đn ca chính ph cng là mt nguyên
nhân gây ra khng hong h thng NHTM. Nhng can thip này có th xut phát t
hành đng gây áp lc trong vic cp tín dng cho nhng cá nhân/đi tng c th, áp
đt mc lãi sut, duy trì hay m rng nhng ngân hàng không còn hot đng tt, quy
đnh mc d tr không hp lý hoc quy đnh bt buc tr cp cho thiu ht trong ngân
sách nhà nc t phía ngân hàng,…
iv) S thiu minh bch trong h thng ngân hàng
S thiu minh bch trong hot đng ca các ngân hàng chính là mt trong
nhng tác nhân khin th trng khó đt đc tính hiu qu cao. Nó s gây ra nhng
ri ro liên quan đn thông tin bt cân xng khi ngi gi tin (ngi dân), ngi đi vay
(doanh nghip), c đông và nhng bên khác có liên quan đn các hot đng ca ngân
hàng không có đ thông tin đ la chn nhng ngân hàng hot đng tt.
1.1.2.3. NguỔên nhân liên quan đn chin lc và hot đng ca tng ngân hàng
Khng hong h thng ngân hàng có th xut phát t chính nhng khng hong
ca tng ngân hàng riêng l. Do tính cht hot đng mang tính “mng li”, nên khng
hong ca tng ngân hàng s d dàng b lan rng và nh hng đn c h thng. Thông
thng, nhng yu t sau đây có th gây ra khng hong ca tng ngân hàng:
11

 Yu kém trong vic thm đnh tính dng;
 Mt cân đi trong vic cp tín dng và vic vay vn gia các ngân hàng;
 Nhng ri ro liên quan đn lãi sut hoc t giá hi đoái;
 Hot đng trong nhng lnh vc mi cha nhiu kinh nghim;
 Nhng yu kém liên quan đn trình đ qun lý, nhân s, công ngh.

1.1.2.4. Các nguyên nhân khác
Mt s tác nhân khác nh gian ln hay tham nhng cng có th góp phn gây ra
khng hong h thng ngân hàng. Nhng nguyên nhân này nhìn chung xut phát t
trong chính ni b ngân hàng nh nhân viên, ban điu hành; nhng ch th khác bên
ngoài h thng ngân hàng nh ngi gi tin, doanh nghip, chính ph, … Hn na,
vi s phát trin nhanh chóng cùng vi s đa dng hóa trong các hot đng ngân hàng,
các hành vi gian ln và tham nhng cng có th thc hin di nhiu cách thc và
phng thc khác nhau, đin hình nh qua h thng các thit b đin t nh, máy vi
tính, ATM, …
1.1.3. nh hng ca khng hong h thng ngân hàng thng mi ti nn
kinh t quc dân
Khi xy ra khng hong, h thng ngân hàng thng mi s b tác đng mt cách
trc tip và mnh m nht. Vic rút vn n t khi h thng s khin cho kh nng
thanh khon ca các ngân hàng b gim sát, t đó các ngân hàng s phi gia tng chi
phí đ đáp ng nhu cu thanh khon ca mình. Bên cnh đó, hot đng tín dng cng
s b gián đon và mc gia tng n xu, li nhun ca các ngân hàng s b nh hng
nng n.
Bên cnh đó, h thng ngân hàng luôn đc coi là “huyt mch” ca nn kinh t
nên nh hng ca cuc khng hong h thng ngân hàng chc chn s tác đng đn
tng trng ca nn kinh t quc dân. C th:
12

1.1.3.1. Ti tng sn phm quc dân
Khng hong h thng NHTM s gây tn tht ti tng sn phm quc ni. Khi
xy ra khng hong ngân hàng, hot đng ca các NHTM s b gián đon, trì tr do b
phá sn, đóng ca hoc sáp nhp. T đó, các ngân hàng s thn trng hn trong vic ra
quyt đnh cp tín dng cho các ch th trong nn kinh t vì lo ngi ri ro cao. Kt qu
là, khu vc sn xut s khó tip cn vi ngun vn vay và không th m rng đc sn
xut. Hu qu thit yu là GDP ca quc gia s b st gim. Theo nghiên cu ca
Haugh, D.,P. Ollivaud & D.Turner (2009)

9
v tác đng ca khng hong ngân hàng
đi vi các nc OCED thì hu khng hong, sn lng đu ra ca quc gia s b thit
hi t β đn 3 ln hoc nhiu hn na so vi giai đon trc khng hong và thi gian
đ phc hi li mc sn lng trc khng hong cn ít nht 2 ln quãng thi gian xy
ra khng hong.
1.1.3.2. Ti khu vc phi sn xut ca nn kinh t
Khi xy ra khng hong ngân hàng, khu vc phi sn xut ca nn kinh t cng
s b nh hng nng n. Không ch có khu vc sn xut, mà khu vc phi sn xut, c
th là kinh doanh bt đng sn và chng khoán s phi chng kin mt s st gim
đáng k trong đu t. iu này cng đc gii thích là do vic hn ch cp tín dng
ca ngân hàng, đc bit là cho nhng ngành có đ ri ro cao nh chng khoán và bt
đng sn trong thi k khng hong.
1.1.3.3. Ti các chính sách kinh t ca chính ph
Khng hong ngân hàng s làm “chch hng” các chính sách kinh t ca chính
ph. Khi KHNH xy ra, NHNN s phi can thip nh ngi cho vay cui cùng thông
qua vic h tr vn, mua li các khon n khó đòi ca các NHTM, bo him cho các
khon tin gi đ hn ch vic rút tin  t, hoc bm tin vào các NHTM có nguy c
sp đ nhm cu các ngân hàng này trc hin tng rút tin hàng lot, ngn chn


9
Haugh, D., P. Ollivaud and D. Turner (β009), “The Macroeconomic Consequences of Banking Crises in OECD
Countries”, OECD Economics Department Working Papers, No. 68γ, OECD Publishing.
13

phn ng dây chuyn, hn ch ti đa nhng thit hi ca cuc khng hong. Tình
hung này buc NHNN phi áp dng chính sách tin t lng mà mc tiêu không phi là
kích cu. Nói cách khác mc đích ca chính sách tin t, tài khóa đư b “bóp méo”.
1.1.3.4. Ti tht nghip và c cu lao đng ca quc gia

Khng hong ngân hàng làm tng nguy c lm phát, tht nghip và nh hng
c cu lao đng ca quc gia. Nu khng hong xy ra do vic rút vn  t ca ngi
gi tin thì h thng NHTM s ri vào tình trng thiu ht tin trm trng. NHNN do
đó s có th phi bm tin vào h thng đ phc v và duy trì hot đng ca các
NHTM. Vic cung tin tng cao s to áp lc gây ra lm phát, gim sc cnh tranh ca
nn kinh t. T đó, nn kinh t cng phi đi mt vi nhng hu qu k tip nh tht
nghip, c cu lao đng quc gia b nh hng.
1. 2 Xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng
1.2.1. Khái nim v mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng
1.2.1.1. Khái nim
T nhng nghiên cu thc nghim trên th gii, theo nhóm tác gi, mô hình
cnh báo sm khng hong h thng ngân hàng đc xây dng da trên các ch s
liên quan đn hot đng ca toàn b h thng ngân hàng trong mt quc gia theo mt
chui thi gian ồác đnh, t đó đa ra c lng v xác sut xy ra mt cuc khng
hong khu vc ngân hàng trong tng lai, giúp chính ph và các c quan chc nng
có liên quan đa nhng chính sách và hành đng nhm tránh hoc gim thiu nhng
ri ro và hu qu mà cuc khng hong mang li.
i vi khng hong ngân hàng, yu t “sm” trong thut ng “cnh báo sm”,
theo nghiên cu ca Goldstein, Kamisky & Reinhart (2000), đc xác đnh là t 1 đn
1β tháng trc khi bt đu mt cuc khng hong hoc chm nht là đn 12 tháng sau
khi cuc khng hong bt đu. Có hai lý do cho vn đ này:
14

 Các cuc khng hong ngân hàng thng kéo dài 4-5 nm;
 nh đim ca khng hong ngân hàng thng din ra vài nm sau khi nó bt
đu.
Nh vy, vic đt đc mt tín hiu cnh báo sm ngay c khi mt cuc khng
hong đư bt đu là vn có ích.
1.2.1.2. Các mô hình thc nghim đụ đc áp dng
Nu nh khng hong tin t đc xem xét và nghiên cu t nhng nm 70 ca

th k 20 thì khng hong ngân hàng mi bt đu đc nói đn trong thp niên 90 ca
th k. ây cng là giai đon xy ra nhiu cuc khng hong ngân hàng nht trên th
gii.
ng thi, mô hình cnh báo sm khng hong ngân hàng thng đc nghiên
cu trong mi quan h vi khng hong tin t, hay còn đc gi là “khng hong
kép” (twin crisis). Mt s nghiên cu v mô hình này có giá tr nh:
Demirguc – Kunt & Detragiache (1998) đư xây dng mô hình Logit đa bin
ca
xác sut xy ra khng hong ngân hàng, xác sut này đc mô t bng véc-t ca
bin gi đi vi các bin gii thích vi mu thng kê bao gm các quc gia có và cha
có khng hong ngân hàng.
Kaminsky & Reinhart (1999) xây dng mô hình phi tham s cnh báo sm
khng hong tin t và khng hong ngân hàng da trên s phát tín hiu ca các ch s
đc la chn vi các mc ngng khác nhau đ d báo khng hong ngân hàng. Các
mc ngng đc phân chia thành hai vùng: vùng bình thng và vùng nguy him cn
c vào xác sut xy ra khng hong. i vi mi giai đon nghiên cu, nu nh kt
qu quan sát ca mt ch s vt qua mc ngng và ri vào vùng nguy him thì ch
s s phát ra tín hiu cnh báo.
Borio & Lowe (2002) đư phát trin da trên nghiên cu ca Kaminsky &
Reinhart (1999), h xây dng nhng ch s tng hp đ t đó phân tách thành các tín
15

hiu ca cuc khng hong ngân hàng. Các tác gi la chn các ch s đc cho là
cha thông tin d đoán cuc khng hong ngân hàng, sau đó tng hp các bin đ to
ra mt tín hiu tng hp. Tín hiu v khng hong ngân hàng đc bt nu tt các bin
thành phn vt qua ngng ca mình cùng mt lúc.
1.2.2. Quy trình xây dng mô hình cnh báo sm khng hong h thng ngân
hàng
1.2.2.1. Xác đnh các giai đon khng hong
i. Theo phng pháp s kin

Trong các nghiên cu v khng hong ngân hàng, các nhà nghiên cu thng s
dng hai phng pháp đ xác đnh thi đim xy ra khng hoàng ngân hàng. Phng
pháp đu tiên da trên s kt hp các s kin đ nhn đnh và xác đnh thi gian xy ra
khng hong ngân hàng. Nhng s kin này thng bao gm:
 Bt buc phi đóng ca, sáp nhp, hoc s can thip ca chính ph đi vi hot
đng ca các t chc tài chính;
 Rút tin  t khi ngân hàng;
 M rng các chng trình tr giúp trên quy mô ln ca chính ph cho khu vc
ngân hàng.
Phng pháp này đc s dng ph bin bi li th t s sn có và d tìm kim
ca các d liu – thông tin v các thi đim có s can thip ca chính ph và nhng
thay đi v nhng thay đi v lut l trong h thng ngân hàng.
ii. Theo phng pháp ch s
Phng pháp th hai xác đnh thi gian xy ra khng hong ngân hàng, đó là s
dng các ch s s hc nh các t l n xu (NPLs), chi phí hot đng cu tr ca ngân
hàng và s st gim vn ca ngân hàng… đ đa ra nhng tín hiu d báo thi gian
khng hoàng ngân hàng bùng n.
16

Trong công trình nghiên cu này, nhóm tác gi xin đa ra mt ch s mang tính
tng hp và có tính đnh lng cao, phn nh tt c các ri ro mà h thng ngân hàng
phi đi mt, đó là ch s đ v ngành ngân hàng (Banking Sector Fragility – BSF).
a. Các ri ro liên quan ti vic tính toán ch s BSF

S đ v ca h thng ngân hàng xut phát t rt nhiu ri ro, nhng phn ln
là:
 Ri ro tín dng
 Ri ro thanh khon
 Ri ro th trng, trong đó ri ro th trng bao gm ri ro lãi sut, ri ro t giá,
ri ro giá vn ch s hu và ri ro giá hàng hóa.

Trong nghiên cu ca Aykut Kibritcioglu (2002), ch s BSF đc xây dng
da trên ri ro thanh khon, ri ro tín dng và ri ro t giá. Nhng ri ro này đc th
hin trc tip qua nhng bin quan sát đc. Ri ro thanh khon đc lng hóa qua
s thay đi trong tng tin gi ngân hàng (đt bin rút tin gi và tin mt), ri ro tín
dng đc đo lng bng s thay đi trong tng tín dng ngân hàng đi vi khu vc
ni đa và ri ro t giá th hin qua s thay đi ca n nc ngoài bng ngoi t ca
ngân hàng.
Ri ro tín dng đc xác đnh là ri ro quan trng nht đi vi h thng ngân
hàng. Loi ri ro này th hin qua s gia tng ca nhng khon mt mát tim n đi
vi ngi cho vay t nhng khon n xu, khi ngi đi vay không có kh nng tr n.
Trong giai đon kinh t tng trng cao, s tng trng tín dng cao có th xut phát
t s phát trin mnh m ca đu t thc, xut khu và nhp khu, s tng trng ca
lao đng và s tng lng
10
, nhng các yu t này không đi kèm vi s gia tng ca
nhng khon n xu. Vì vy, t l nhng khon n xu đi vi tng tín dng cho vay
đc xem nh ch s hiu qu đ đo lng ri ro tín dng. Ngoài ra, s bùng n ca th


10
Theo Festic và Romihi 2008

Xem Thêm

×